'Çekişmesiz yargı' kavramını HMK m. 382'de belirtilen ölçütler üzerinden tanımlayınız. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca açılan 'isim değiştirme' davası, HMK m. 383 açısından nasıl bir özellik arz eder ve görevli mahkeme hangisidir?

HMK m. 382'ye göre 'çekişmesiz yargı', hukukun mahkemelerce, aşağıdaki üç ölçütten birine veya birkaçına göre bu yargıya giren işlere uygulanmasıdır: 1) İlgililer arasında uyuşmazlık (çekişme) olmayan haller. 2) İlgililerin ileri sürebileceği subjektif bir hakkın bulunmadığı haller. 3) Hakimin re'sen (kendiliğinden) harekete geçtiği haller. Bu tanım, karşı tarafın bulunmadığı veya bulunsa bile aralarında bir menfaat çatışması olmayan işleri kapsar. 'İsim değiştirme' davası, HMK m. 382/2-a-2'de açıkça bir çekişmesiz yargı işi olarak sayılmıştır. Normalde HMK m. 383 gereği, çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Ancak m. 383, 'aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece' bu kuralın geçerli olduğunu belirtir. İsim değiştirme (ve diğer nüfus kayıt düzeltme) davaları için 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinde özel bir düzenleme bulunmaktadır. Bu madde, bu tür davaların 'görevli asliye hukuk mahkemesinde' açılacağını hükme bağlamıştır. Dolayısıyla, isim değiştirme davası bir çekişmesiz yargı işi olmasına rağmen, özel kanun hükmü (lex specialis) gereği genel kuraldan (HMK m. 383) ayrılarak Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülür. Bu durum, HMK m. 383'teki 'aksine bir düzenleme' istisnasının tipik bir örneğidir. (İlgili metinler: hmk-madde-383-gorevli-mahkeme, Yargıtay 17. HD 2014/1591 E. sayılı kararı)