Anayasa Mahkemesi'nin 2018/137 E., 2022/86 K. sayılı kararında, kamu görevinden çıkarılan asker kişilerin rütbelerinin bireyselleştirme yapılmadan toplu olarak geri alınmasını düzenleyen kural, hangi temel hak ve anayasal ilkeler uyarınca iptal edilmiştir?

Anayasa Mahkemesi, söz konusu kuralı birkaç temel hak ve ilkeye aykırı bularak iptal etmiştir: 1) Özel Hayata Saygı Gösterilmesini İsteme Hakkı (Anayasa m.20): Rütbe, askeri personelin mesleki kimliğinin, kariyerinin ve toplumdaki statüsünün önemli bir parçasıdır. Rütbenin geri alınması, kişinin itibarı, sosyal ve mesleki ilişkileri üzerinde derin etkiler yarattığından özel hayata bir müdahale teşkil eder. 2) Kanunilik İlkesinin İhlali: AYM, bu tedbirin uygulanabilmesi için kişiye isnat edilen fiillerin, bu fiillere karşı savunma yapma imkanının tanındığı, delillerin tartışılarak ulaşılan bir sonuca dayanması gerektiğini belirtmiştir. Kural ise, bu tür bir 'bireyselleştirme' (kişiye özgü değerlendirme) yapılmaksızın, kamu görevinden çıkarılan tüm asker kişilerin rütbelerinin otomatik olarak geri alınmasını öngörmektedir. İdarenin keyfi uygulamalarını önleyecek, öngörülebilir ve belirli bir çerçeve sunmayan bu düzenleme, müdahalenin dayandığı kuralın 'kanunilik' şartını taşımaması sonucunu doğurur. 3) Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri ve Ölçülülük İlkesi: Her bir bireyin durumu ayrı ayrı değerlendirilmeden, isnatların ağırlığı, kişinin rolü gibi faktörler göz ardı edilerek toptancı bir yaklaşımla herkesin rütbesinin geri alınması, müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla orantılı olmaması anlamına gelir. Bu durum, özel hayata yapılan müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü olmaması demektir. AYM, bu gerekçelerle, bireyselleştirme sağlamayan kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmetmiştir. (İlgili metin: anayasa-mahkemesinin-ohal-sonrasi-tedbirlere-iliskin-karari)