Anayasa Mahkemesi, OHAL sonrası çıkarılan 7145 sayılı Kanun ile 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’na eklenen ve valiye belirli durumlarda 15 güne kadar seyahat özgürlüğünü ve toplanma hakkını sınırlama yetkisi veren 11(C) maddesini neden Anayasa'ya uygun bulmuştur? Karşı oylarda belirtilen temel endişe nedir?

Anayasa Mahkemesi (AYM), 2018/137 E., 2022/86 K. sayılı kararında, valiye geniş yetkiler veren İl İdaresi Kanunu'nun 11(C) maddesini 6'ya karşı 9 oyla Anayasa'ya uygun bulmuştur. AYM'nin bu karardaki temel gerekçeleri şunlardır: 1) Yargısal Denetim Varlığı: Vali tarafından bu maddeye dayanarak alınan kararlara karşı idari yargı yolunun açık olması ve yürütmeyi durdurma kurumunun işletilebilmesi, keyfiliği önleyecek bir güvence olarak görülmüştür. 2) Yetkinin Sınırlandırılması: Kanun metninde valinin bu yetkiyi kullanabilmesi, 'kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu haller' gibi objektif koşullara bağlanmıştır. 3) Süre Sınırlaması: Valiye tanınan yetkinin 'on beş günü geçmemek üzere' süreli olması, sınırlamanın ölçülü olduğu yönünde bir argüman olarak kullanılmıştır. Karşı oylarda belirtilen temel endişe ise, yargısal denetimin etkinliğiyle ilgilidir. Karşı oy yazan üyeler, valinin 15 gün gibi kısa süreli bir yasaklama kararına karşı açılan bir davada, idari yargının bu süre dolmadan (örneğin yürütmeyi durdurma kararı vererek) etkin bir denetim yapabileceğine dair yasal bir güvence bulunmadığını vurgulamışlardır. 15 günlük hak ihlali gerçekleştikten sonra verilecek bir iptal kararının, hakkın kullanımını geri getirmeyeceğini, bu nedenle yargısal denetim mekanizmasının teoride var olmasının pratikte etkin bir koruma sağlamadığını savunmuşlardır. (İlgili metin: anayasa-mahkemesinin-ohal-sonrasi-tedbirlere-iliskin-karari)