Bir davada davalı, davacının delil olarak sunduğu belgelere karşı kendi ticari defterlerine dayanmak istemiş, ancak defterlerin hacimli olması nedeniyle mahkemeye sunamayacağını, yerinde incelenmesini talep etmiştir. Mahkemenin, 'belgelerin çıktısı alınıp sunulmalıydı' gerekçesiyle bu talebi reddetmesi usule uygun mudur? HMK m. 195 bu duruma bir çözüm sunar mı?

Mahkemenin bu kararı usule uygun değildir. HMK m. 195/1'in ikinci cümlesi, 'Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veya dinlenebilir.' hükmünü içermektedir. Davalının ticari defterlerinin hacimli olması, mahkemeye sunulmasını fiilen 'mümkün olmayan' veya aşırı derecede zorlaştıran bir durum olarak kabul edilebilir. Metinde yer alan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2015/3607 E. sayılı kararında da benzer bir durum ele alınmış ve 'bilgisayar kayıtlarının işveren tarafından çıktısı alınarak dosyaya sunulması gerektiği' gerekçesiyle yerinde inceleme talebinin reddedilmesi hatalı bulunmuştur. Yargıtay, HMK m. 195 uyarınca mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan delillerin yerinde incelenebileceğini vurgulamıştır. Dolayısıyla, mahkemenin, davalının bu talebini dikkate alarak, bir naip hakim veya bilirkişi marifetiyle defterlerin bulunduğu yerde incelenmesine karar vermesi gerekirdi. Bu talebin reddedilerek karar verilmesi, savunma hakkının kısıtlanması ve eksik inceleme nedeniyle bozma sebebidir.