Bir davada, taraflardan biri, diğer tarafın sunduğu bir delilin, daha önceki bir duruşmada sunulmadığı ve sonradan dosyaya eklendiği, bu nedenle iddianın veya savunmanın genişletilmesi yasağına aykırı olduğu itirazında bulunmuştur. Mahkemenin, bu itirazı değerlendirebilmesi için, hangi belgelere bakması ve neyi tespit etmesi gerekir?

Mahkemenin, bu itirazı değerlendirebilmesi için, öncelikle 'duruşma tutanaklarını' ve dilekçeler teatisine ilişkin belgeleri dikkatle incelemesi gerekir. İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının ne zaman başladığı ve bir delilin süresinde sunulup sunulmadığı, tamamen usuli sürelere ve işlemlere bağlıdır. Mahkemenin bakması gerekenler şunlardır: 1) Dava ve Cevap Dilekçeleri: İtiraza konu olan delile, bu dilekçelerde dayanılıp dayanılmadığı kontrol edilir. 2) Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçeleri: Eğer yargılama usulü yazılı ise, bu dilekçelerde delilin belirtilip belirtilmediğine bakılır. 3) Ön İnceleme Duruşma Tutanağı: Yasağın başlangıç anı olan bu tutanakta, tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususlar ile delillere ilişkin beyanları incelenir. Mahkemenin, delillerin sunulması için bir kesin süre verip vermediği ve bu sürenin ne zaman dolduğu bu tutanaktan anlaşılır. 4) Diğer Duruşma Tutanakları: Delilin sunulduğu duruşma tutanağı ile önceki tutanaklar karşılaştırılarak, delilin hangi aşamada ve hangi tarihte dosyaya girdiği tespit edilir. Bu inceleme sonucunda mahkeme, delilin, HMK'da öngörülen dilekçeler teatisi ve delil bildirme süreleri içinde mi, yoksa bu süreler geçtikten sonra mı sunulduğunu objektif olarak tespit eder. Eğer delil, yasağın başlamasından sonra ve karşı tarafın muvafakati veya ıslah gibi bir istisna olmaksızın sunulmuşsa, mahkeme bu itirazı kabul ederek delili dikkate almaz.