HMK'ya göre, mahkemenin, tarafların dilekçelerinde belirttikleri delilleri topladıktan sonra, uyuşmazlığın aydınlanması için gerekli gördüğü yeni bir delilin (örneğin yeni bir tanığın dinlenmesi veya ek bir bilirkişi raporu alınması) toplanmasına kendiliğinden (re'sen) karar verme yetkisi var mıdır? Bu durum, taraflarca getirilme ilkesi (HMK m. 25) ile nasıl bağdaşır?

Evet, mahkemenin bu yetkisi vardır. HMK'da temel ilke, 'taraflarca getirilme (hazırlama)' ilkesidir (HMK m. 25). Yani, davanın malzemesini (vakıaları ve delilleri) taraflar sunar. Ancak, bu ilke mutlak değildir. HMK, hakime, davanın aydınlatılması ve maddi gerçeğe ulaşılması amacıyla belirli yetkiler tanımıştır. HMK m. 31, 'Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.' hükmünü amirdir. Bu, 'hakimin davayı aydınlatma ödevi'dir. Bu ödev kapsamında hakim, tarafların sunduğu delilleri yetersiz görürse veya dosyada çelişkili bir durum tespit ederse, taraflardan ek delil göstermelerini isteyebileceği gibi, kendisi de re'sen belirli delillerin toplanmasına karar verebilir. Örneğin, mevcut bilirkişi raporu çelişkiliyse re'sen yeni bir bilirkişi incelemesine, tanık beyanları arasında çelişki varsa bu tanıkları yeniden dinlemeye (yüzleştirme) veya uyuşmazlıkla ilgili bir kamu kurumundaki kaydın getirtilmesine karar verebilir. Bu durum, taraflarca getirilme ilkesinin bir istisnası değil, onu tamamlayan ve adil bir yargılamanın sağlanmasına hizmet eden bir mekanizmadır.