Bir davada, davacı, dava dilekçesinde dayandığı deliller arasında 'keşif' deliline de yer vermiştir. Ancak mahkeme, dosyadaki diğer delilleri (tanık, belge vb.) yeterli görerek keşif yapılmasına gerek duymamış ve davayı karara bağlamıştır. Mahkemenin, taraflardan birinin dayandığı bir delili toplamaktan bu şekilde vazgeçmesi hukuka uygun mudur?

Mahkemenin bu kararı, somut olayın özelliklerine göre hukuka uygun da olabilir, aykırı da olabilir. Hâkim, HMK m. 198 uyarınca delilleri serbestçe takdir eder. Taraflarca gösterilen her delilin mutlaka toplanması zorunluluğu yoktur. Eğer mahkeme, dosyadaki mevcut diğer delillerle (tanık beyanları, belgeler, bilirkişi raporları vb.) uyuşmazlığın yeterince aydınlandığı ve karar vermek için gerekli kanaatin oluştuğu sonucuna varmışsa, yeni bir delilin toplanmasının (burada keşif yapılmasının) sonuca bir etkisinin olmayacağını ve yargılamayı gereksiz yere uzatacağını düşünerek bu talebi reddedebilir. Bu durum, HMK m. 241'deki tanık dinlenmesinden vazgeçme mantığına benzer. Ancak, bu kararın gerekçeli olması gerekir. Mahkeme, kararında, keşif yapılmasına neden gerek duymadığını, mevcut delillerin uyuşmazlığın hangi noktalarını aydınlattığını ve keşfin bu duruma ne katmayacağını açıklamalıdır. Eğer uyuşmazlığın çözümü, taşınmazın fiili durumu, niteliği veya komşuluk ilişkileri gibi yerinde görülmesi gereken bir hususa bağlıysa ve bu durum başka delillerle tam olarak anlaşılamıyorsa, mahkemenin keşif talebini reddetmesi, eksik inceleme ve hukuki dinlenilme hakkının ihlali anlamına gelir ve bozma nedenidir.