Bir davada, taraflar delillerini sunmuş ve tanıkları dinlenmiştir. Mahkeme, tahkikatı bitirerek sözlü yargılama için duruşma günü vermiştir. Sözlü yargılama duruşmasında taraflardan biri, daha önce dosyaya sunmadığı yeni bir belge delili sunmak istemiştir. Mahkeme bu delili kabul edebilir mi?

Hayır, kabul edemez. HMK'ya göre yargılama aşamaları belirli bir sıra izler. Delillerin sunulması ve toplanması 'tahkikat' aşamasında (HMK m. 143 vd.) gerçekleşir. HMK m. 184'e göre, hakim, tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra, 'sözlü yargılama ve hüküm' için duruşma günü belirler. Tahkikatın bittiğinin tefhim edilmesiyle birlikte, kural olarak delil sunma aşaması da sona ermiş olur. Sözlü yargılama aşaması, tarafların dosyanın bütünü hakkındaki son beyanlarını ve hukuki değerlendirmelerini yaptıkları bir aşamadır; bu aşamada yeni bir delil sunulması veya yeni bir vakıa ileri sürülmesi mümkün değildir. Bu durum, 'iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının' (HMK m. 141) en katı şekilde uygulandığı bir aşamadır. Taraflar, ancak HMK m. 145'te düzenlenen 'gecikmiş delil'in istisnai koşulları (delilin sonradan ileri sürülmesinin tarafın kusurundan kaynaklanmaması veya delilin daha önce sunulmasına imkan olmaması) varsa veya karşı taraf açıkça muvafakat ederse, bu aşamada delil sunabilirler. Bu istisnalar dışında, sözlü yargılama aşamasında sunulan yeni delil mahkeme tarafından dikkate alınmaz.