Bir trafik kazası nedeniyle açılan tazminat davasında, mahkeme davalı işletenin, aracını uzun süreli kira sözleşmesi ile bir rent a car firmasına kiraladığını, dolayısıyla işleten sıfatının kalmadığını ileri süren savunmasını, sunulan kira sözleşmesini 'her an düzenlenebilir' nitelikte görerek reddetmiştir. Mahkemenin, bu savunmayı araştırmak için HMK m. 195 ve m. 221 uyarınca yapması gereken ek araştırmalar neler olmalıdır? (Bkz. Yargıtay 17. HD, 2014/15761 E., 2017/698 K.)

Mahkemenin, sadece sunulan kira sözleşmesinin niteliğine bakarak savunmayı reddetmesi, eksik incelemedir. İşleten sıfatının devredilip edilmediği, önemli bir hukuki sonuç doğurduğu için, mahkemenin bu iddiayı ciddiyetle araştırması gerekir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2017/698 K. sayılı kararında da benzer bir durumda yapılması gerekenler belirtilmiştir. Mahkemenin HMK m. 195 ve m. 221 uyarınca re'sen yapması gereken araştırmalar şunlardır: 1) Kira sözleşmesinin yapıldığı iddia edilen rent a car şirketine müzekkere yazarak, şirketin ticari defter ve kayıtlarının celbini istemek. 2) Bu kayıtlar üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırarak, kira sözleşmesinin kayıtlara işlenip işlenmediğini, kira bedellerinin ödenip ödenmediğini (fatura, cari hesap hareketleri vb.) tespit etmek. 3) Kiralama iddiasını destekleyen yan delilleri araştırmak; örneğin, kira sözleşmesinin Maliye'ye veya Vergi Dairesi'ne bildirilip bildirilmediğini sormak. 4) Tüm bu araştırmalar sonucunda, araç üzerindeki fiili hakimiyetin ve ekonomik yararlanmanın gerçekten kiracıya geçip geçmediğini somut olarak belirlemek. Bu araştırmalar yapılmadan, sadece sunulan belgeye itibarsızlık atfedilerek karar verilmesi, hukuki dinlenilme hakkının ihlali ve eksik inceleme nedeniyle bozma sebebidir.