Bir eser sözleşmesi uyuşmazlığında davalı şirket, davacının iddialarını çürütecek nitelikteki ticari defter ve belgelerin çok sayıda olması nedeniyle mahkemeye sunulamayacağını, ancak şirket merkezinde incelenebileceğini beyan etmiştir. Mahkeme, 'bilgisayar kayıtlarının çıktısı alınarak dosyaya sunulması gerektiği' gerekçesiyle bu talebi reddetmiştir. Mahkemenin bu kararını HMK m. 195 ve hukuki dinlenilme hakkı (HMK m. 27) açısından değerlendiriniz. (Bkz. Yargıtay 9. HD, 2015/3607 E., 2016/14532 K.)

Mahkemenin bu kararı usul ve yasaya aykırıdır. HMK m. 195, tarafların elinde bulunmayan veya mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan delillerin nasıl toplanacağını düzenler. Maddenin ikinci cümlesi, 'Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan deliller, bulunduğu yerde incelenebilir veya dinlenebilir' hükmünü amirdir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2015/3607 E., 2016/14532 K. sayılı kararında da benzer bir durumda, delillerin çok sayıda olması nedeniyle dosyaya sunulamayacağı ve yerinde incelenmesi talebinin reddedilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Davalının, ticari defterlerinin ve kayıtlarının hacimli olması nedeniyle mahkemeye sunulmasının zorluğunu belirterek yerinde inceleme veya bilirkişi marifetiyle inceleme talep etmesi, HMK m. 195'in sağladığı bir haktır. Mahkemenin, bu usuli imkanı göz ardı ederek delillerin mutlaka dosya içine fiziken sunulması gerektiği yönündeki katı yorumu, davalının savunma hakkını ve delillerini sunma imkanını kısıtlar. Bu durum, Anayasa m. 36 ve HMK m. 27'de güvence altına alınan hukuki dinlenilme hakkının ihlalidir. Mahkemenin yapması gereken, davalının talebini değerlendirerek, gerekirse bir bilirkişi görevlendirip delillerin bulunduğu yerde incelenmesini sağlamak ve delilleri topladıktan sonra bir karar vermektir.