Bir davada, tarafların delil olarak sunduğu belgeler dışında hakimin, maddi gerçeğe ulaşmak için re'sen delil araştırması yapması, ceza muhakemesi ve hukuk muhakemesi açısından nasıl farklılık gösterir?

Ceza muhakemesinde, 'maddi gerçeğin araştırılması' ve 're'sen araştırma' ilkesi geçerlidir. Hakim, tarafların sunduğu delillerle bağlı olmayıp, gerçeği ortaya çıkarmak için kendiliğinden delil toplayabilir (CMK m. 160, 178). Hukuk muhakemesinde ise kural olarak 'taraflarca getirilme' (ihzar) ilkesi geçerlidir (HMK m. 25). Hakim, tarafların ileri sürmediği vakıaları ve delilleri kendiliğinden araştıramaz ve dikkate alamaz. Bu, iki yargılama kolu arasındaki en temel felsefi farklardan biridir.