CMK m.91/5 uyarınca, yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı kimlerin, hangi amaçla ve hangi merciiye başvurabileceğini; bu başvurunun incelenme usulünü ve sonuçlarını açıklayınız.

CMK m.91/5, gözaltı tedbirine karşı etkin bir itiraz mekanizması sunar. **Kimler Başvurabilir?** Yakalanan kişi, müdafii (avukatı), kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısmı. **Amaç:** 'Hemen serbest bırakılmayı sağlamak'. **Başvuru Mercii:** 'Sulh Ceza Hakimliği'. **İnceleme Usulü ve Sonuçları:** Sulh ceza hakimi, başvuruyu 'evrak üzerinde' ve 'derhal', nihayet 'yirmi dört saat dolmadan' sonuçlandırır. İnceleme sonucunda hakim üç tür karar verebilir: 1) **Başvurunun Reddi:** Yakalamanın veya gözaltının yerinde olduğu kanısına varırsa başvuruyu reddeder. 2) **Serbest Bırakma:** Gözaltı kararını hukuka aykırı bulursa, kişinin serbest bırakılmasına karar verir (bu zımnen anlaşılır). 3) **Hazır Bulundurma Kararı:** Yakalananın derhal soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verebilir. Bu, kişinin bir an önce savcı veya hakim önüne çıkarılarak hukuki durumunun netleştirilmesini sağlar. Bu mekanizma, keyfi gözaltıları önlemek ve kişi hürriyetini korumak için önemli bir güvencedir. (CMK m.91/5)