Van Der Mussele - Belçika kararında, stajyer avukatın ücretsiz zorunlu müdafiliği 'olağan yurttaşlık yükümlülüğü' (İHAS m. 4/3-d) kapsamında değerlendirilmiş midir? İHAM'ın bu kavrama yaklaşımı nasıl olmuştur?

Hayır, doğrudan bu kapsamda değerlendirilmemiştir. İHAM, kararında 'olağan yurttaşlık yükümlülüğü' kavramının, sadece avukatlar gibi belirli bir meslek grubuna özgülenen ve mesleğin icrası için zorunlu tutulan yükümlülükleri kapsayacak şekilde geniş yorumlanamayacağına hükmetmiştir. Mahkeme, başvurucunun durumunu daha çok 'sosyal dayanışma' kavramı ve avukatlık mesleğine girişte rızaya dayalı olarak üstlenilen, orantısız olmayan bir yükümlülük olarak değerlendirmiştir. 'Olağan yurttaşlık yükümlülüğü' daha çok tüm vatandaşlara yönelik genel yükümlülükleri (örneğin, bazı ülkelerdeki zorunlu askerlik, doğal afetlerde yardım görevi vb.) ifade eder. İHAM, bu görevi bu kategoriye sokmaktan kaçınarak daha dar bir yoruma gitmiştir.