Bir sözleşmede 'borcun belirlenen zamanda ifa edilmemesi halinde %10 gecikme cezası ödenecektir' şeklinde bir hüküm bulunmaktadır. Davacı kiraya veren, bu hükme dayanarak ödenmeyen her aylık kira için %10 oranında gecikme cezası talep etmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi K.2020/3730 sayılı kararında bu talebi neden reddetmiştir? Sözleşmedeki bir ceza hükmünün yorumlanmasında hangi ilkeler geçerlidir? 'Aylık' veya 'yıllık' gibi birimlerin açıkça belirtilmemesi durumunda, borçlu lehine yorum ilkesi nasıl uygulanır?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin K.2020/3730 sayılı kararında bu talebi reddetmesinin temel nedeni, sözleşme hükmünün yorumlanmasında borçlu lehine hareket edilmesi ilkesidir. Sözleşmede yer alan '%10 gecikme cezası' ifadesi, bu oranın hangi periyoda (günlük, aylık, yıllık) göre uygulanacağını açıkça belirtmemektedir. Sözleşme özgürlüğü ilkesi gereği taraflar cezanın miktarını ve koşullarını serbestçe belirleyebilirler. Ancak, bir sözleşme hükmü müphem, belirsiz veya yoruma muhtaç ise, bu belirsizlik, sözleşmeyi hazırlayan veya daha güçlü konumda olan tarafın aleyhine, borçlunun ise lehine yorumlanır. Kira sözleşmelerinde kira bedeli genellikle aylık olarak belirlenir ve ödenir. Ancak 'gecikme cezası' gibi ek bir mali yükümlülük getiren hükmün de aynı şekilde 'aylık' olarak uygulanacağının açıkça belirtilmesi gerekir. Metinde sadece '%10 gecikme cezası' yazıyorsa, bu oranın ifada gecikilen her ay için yeniden işleyeceğine dair bir sonuç çıkarılamaz. Bu durumda, hüküm en dar ve borçluya en az yük getirecek şekilde yorumlanır. Yargıtay'ın kararından anlaşıldığı üzere, mahkeme bu oranı 'yıllık %10' olarak kabul etmiştir. Çünkü bir oranın yanında birim belirtilmediğinde, ticari olmayan işlerde genellikle yıllık oran kabul edilir. Davacı, cezanın 'aylık %10' olarak uygulanmasını istiyorsa, bunun sözleşmede hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıkça yazılmış olması gerekirdi. Bu durum, sözleşme hukukundaki 'in dubio contra proferentem' (belirsizlik halinde hazırlayanın aleyhine yorum) ve borçlu lehine yorum ilkelerinin bir yansımasıdır.