İş hukukunda cezai şartın geçerliliği, TBK m. 420 uyarınca 'sadece işçi aleyhine olmama' koşuluna bağlanmıştır. Yargıtay, iki taraflı cezai şartlarda dahi, işçi aleyhine belirlenen cezanın miktar veya koşul olarak işverenin sorumluluğunu aşamayacağını belirtmektedir. Buna karşılık Y22HD-K.2020/4019 sayılı kararda, 'sadece işçi lehine öngörülmüş bulunan cezai şart düzenlemesi geçerlidir' denilmiştir. Bu içtihatlar ışığında, bir iş sözleşmesinde yer alan aşağıdaki üç farklı cezai şart hükmünün geçerliliğini ayrı ayrı analiz ediniz: a) Sadece işçinin sözleşmeyi haksız feshi halinde 6 aylık ücreti tutarında ceza ödeyeceği. b) İşçinin haksız feshinde 6 aylık, işverenin haksız feshinde 3 aylık ücret tutarında ceza ödeyeceği. c) Sadece işverenin haksız feshi halinde 6 aylık ücret tutarında ceza ödeyeceği.

TBK m. 420 ve Yargıtay'ın 'işçi yararına yorum' ilkesi çerçevesinde geliştirdiği içtihatlar, iş sözleşmelerindeki cezai şartların geçerliliğini 'karşılıklılık' ve 'denklik' prensiplerine bağlamıştır. Bu bağlamda senaryoların analizi şöyledir: a) Sadece işçi aleyhine düzenlenen cezai şart: Bu hüküm, TBK m. 420'nin 'Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.' şeklindeki açık ve emredici hükmü uyarınca kesin olarak geçersizdir. İşverenin bu cezai şartı talep etmesi mümkün değildir. b) İşçi aleyhine orantısız olan iki taraflı cezai şart: Bu hüküm, görünüşte karşılıklı olsa da, işçi aleyhine ağır bir eşitsizlik içermektedir (6 aylık ücrete karşılık 3 aylık ücret). Yargıtay içtihatlarına göre, bu durumda cezai şart hükmü tümden geçersiz sayılmaz. Ancak, işçinin sorumluluğu, işverenin sorumlu olduğu miktar ve halleri aşamaz. Dolayısıyla, işçi sözleşmeyi haksız feshetse bile, ondan talep edilebilecek cezai şart miktarı, işverenin sorumluluğu olan 3 aylık ücret tutarını geçemez. Mahkeme, bu 3 aylık ücret üzerinden de TBK m. 182 uyarınca fahiş olup olmadığını değerlendirerek ayrıca indirim yapabilir. c) Sadece işveren aleyhine düzenlenen cezai şart: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2020/4019 K. sayılı kararında da açıkça belirtildiği gibi, TBK m. 420 sadece işçi aleyhine olan tek taraflı düzenlemeyi yasaklamıştır. İşçiyi koruma amacı güden bu hükmün, işçi lehine olan tek taraflı bir düzenlemeyi geçersiz kıldığı yorumlanamaz. Bu nedenle, sadece işverenin haksız feshi halinde ödeyeceği cezai şart geçerlidir. İşveren, bu durumda kararlaştırılan 6 aylık ücret tutarındaki cezayı ödemekle yükümlüdür, ancak bu miktar üzerinden de fahiş olduğu iddiasıyla TBK m. 182 uyarınca indirim talep edebilir.