Bir dava dosyasında görevsizlik kararı verilmiş ve bu karar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir. Davacı, iki haftalık süre içinde dosyanın gönderilmesini talep etmiş, ancak mahkeme, gider avansının yetersiz olduğunu belirterek talebi reddetmiştir. Davacı avansı tamamlamadan süre dolarsa, davanın açılmamış sayılmasına mı karar verilir? Yoksa mahkemenin avansı tamamlaması için davacıya süre vermesi mi gerekir? Usul ekonomisi ve hak arama özgürlüğü bağlamında tartışınız.

Bu durum, HMK m. 20'nin lafzında açıkça düzenlenmemiştir ve yoruma açıktır. Ancak HMK'nın genel ruhu, usul ekonomisi ve hak arama özgürlüğünün korunması ilkeleri çerçevesinde bir çözüm bulunmalıdır. HMK m. 120, gider avansının eksik olması halinde davacıya bu eksikliği tamamlaması için iki haftalık kesin süre verilmesini öngörür. Bu genel kuralın, HMK m. 20'deki özel duruma da kıyasen uygulanması gerektiği kabul edilmelidir. Davacı, HMK m. 20'deki iki haftalık süre içinde 'başvurma' yükümlülüğünü yerine getirmiştir. Gider avansının eksikliği, bu başvurunun geçerliliğini ortadan kaldırmaz; sadece dosyanın fiilen gönderilmesine engel olan tamamlanabilir bir eksikliktir. Bu durumda mahkemenin, HMK m. 120'yi kıyasen uygulayarak, davacıya avansı tamamlaması için makul veya kesin bir süre vermesi, bu süre içinde tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına karar vermesi en doğru yaklaşımdır. Mahkemenin, süresinde yapılmış talebi, avans eksikliği nedeniyle derhal reddederek davanın açılmamış sayılmasına karar vermesi, hak arama özgürlüğüne orantısız bir müdahale ve usul kurallarının katı yorumlanması olur. Bu, kanunun amacına aykırı bir sonuç doğurur.