TCK m. 3'te yer alan 'fiilin ağırlığıyla orantılı ceza' ilkesi (orantılılık), temel cezanın belirlenmesinde (TCK m. 61) hakime nasıl bir yol gösterir?

TCK m. 61/1, hakimin temel cezayı belirlerken dikkate alacağı kriterleri sayar (suçun işleniş biçimi, failin kastının yoğunluğu, meydana gelen zarar vb.). TCK m. 3'teki orantılılık ilkesi, hakimin m. 61'deki bu kriterleri değerlendirirken keyfi davranmasını engelleyen bir üst norm ve anayasal bir ilkedir. Hakim, kanunun verdiği alt ve üst sınırlar arasında temel cezayı belirlerken, somut olaydaki fiilin haksızlık içeriğini ve failin kusurunun derecesini göz önünde bulundurmak zorundadır. Örneğin, çok az bir zarara yol açan, basit bir şekilde işlenmiş bir suç için, sırf kanunda üst sınır yüksek diye, orantısız bir şekilde üst sınıra yakın bir temel ceza belirleyemez. Belirlediği cezanın, işlenen fiilin 'ağırlığıyla' mantıksal ve adil bir denge içinde olması gerekir. Bu denge kurulmadan verilen bir ceza, Yargıtay tarafından 'orantılılık ilkesine aykırılık' nedeniyle bozulabilir.