HMK m. 20 ve HMK m. 114 kapsamında, görevsizlik veya yetkisizlik 'ilk itiraz' mıdır, yoksa 'dava şartı' mıdır? Bu ayrımın mahkemenin inceleme usulü açısından önemi nedir?

6100 sayılı HMK sisteminde, mahkemenin görevi bir 'dava şartı'dır (HMK m. 114/1-c). Yetki ise kural olarak bir 'ilk itiraz'dır (HMK m. 116/1-a), ancak kanunda kesin yetki halleri olarak belirtilen durumlarda (örneğin, taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi) yetki de bir dava şartı haline gelir. Bu ayrımın mahkemenin inceleme usulü açısından önemi büyüktür. Dava şartları, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle mahkeme, görevinin bulunup bulunmadığını veya kesin yetkili olup olmadığını davanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) araştırır ve taraflar ileri sürmese bile dikkate alır (HMK m. 115). İlk itirazlar ise, kamu düzenine ilişkin değildir. Tarafların, ilk itirazları (yetki, tahkim itirazı gibi) ancak cevap dilekçesinde ve hepsi bir arada ileri sürmeleri gerekir. Eğer süresinde ileri sürülmezlerse, bu haklarını kaybederler ve mahkeme bunları sonradan re'sen dikkate alamaz. Görevsizlik kararı bu nedenle davanın her aşamasında verilebilirken, yetkisizlik kararı (kesin yetki hariç) ancak süresinde yapılmış bir ilk itiraz üzerine verilebilir.