TCK m. 3'te düzenlenen 'adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi'nin bir gereği olarak 'oranlılık' ilkesi, cezanın belirlenmesinde hakime nasıl bir sorumluluk yükler?

TCK m. 3/1, 'Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur.' diyerek 'oranlılık' ilkesini ceza hukukunun temel bir prensibi olarak kabul etmiştir. Bu ilke, hakime cezanın bireyselleştirilmesi aşamasında (TCK m. 61) önemli bir sorumluluk yükler. Hakim, kanunda öngörülen cezanın alt ve üst sınırları arasında temel cezayı belirlerken keyfi davranamaz. Suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, suçun işlendiği yer ve zaman, meydana gelen zararın veya tehlikenin ağırlığı ve failin kusurunun yoğunluğu gibi unsurları dikkate alarak, işlenen fiilin haksızlık içeriğiyle orantılı bir ceza belirlemek zorundadır. Madde gerekçesinde de belirtildiği gibi, ancak haklı ve orantılı bir yaptırımla suç işleyenin pişmanlık duyması ve topluma kazandırılması sağlanabilir. Orantısız, yani fiilin ağırlığına göre çok hafif veya çok ağır bir ceza, adalet duygusunu zedeler ve cezanın caydırıcılık etkisini azaltır.