Anayasa Mahkemesi'nin kamulaştırmasız el atma tazminatlarının icrasına ilişkin iptal kararında (E.2021/127), itiraz yoluna başvuran mahkemeler arasında hem ilk derece (icra hukuk) hem de istinaf (bölge adliye) mahkemelerinin bulunmasının, somut norm denetimi mekanizmasının işleyişi açısından anlamı nedir?

Bu durum, somut norm denetimi (itiraz yolu) mekanizmasının, yargılamanın her aşamasında ve her derecedeki mahkeme tarafından işletilebileceğini göstermesi açısından önemlidir. Anayasa'nın 152. maddesi, 'bir davaya bakmakta olan mahkeme' ifadesini kullanır ve bu ifade, sadece ilk derece mahkemelerini değil, kanun yolu incelemesi yapan istinaf ve temyiz mahkemelerini de kapsar. Bir kanun hükmü, ilk derece mahkemesi tarafından Anayasa'ya uygun bulunup uygulanmış olabilir. Ancak aynı hüküm, dosyanın geldiği üst mahkeme (istinaf veya temyiz) tarafından Anayasa'ya aykırı görülebilir. Somut olayda, hem ilk derece icra hukuk mahkemelerinin hem de bu mahkemelerin kararlarını denetleyen bölge adliye mahkemesi dairelerinin aynı kanun hükmünün (Geçici m. 16) Anayasa'ya aykırılığını ileri sürmeleri, norm denetiminin yargı hiyerarşisinin farklı basamaklarında işleyebildiğini ve Anayasallık denetiminin yaygın bir şekilde kullanılabildiğini göstermektedir.