AYM, Hicret Aksoy kararında (§ 36), ilk derece mahkemesinin maddi tazminat hesabını, başvurucunun gözaltında ve tutuklulukta kaldığı sürelerde geçerli olan 'asgari ücret' üzerinden yaptığını belirtmektedir. CMK m. 141 kapsamındaki tazminat davalarında, kişinin uğradığı maddi zararın ispatı ve hesaplanmasında 'asgari ücret' kriterinin kullanılmasının hukuki dayanağı ve sınırları nelerdir?

CMK m. 141 ve devamı maddelerine dayalı tazminat davalarında, haksız veya hukuka aykırı koruma tedbirleri nedeniyle uğranılan maddi zararın tazmini talep edilebilir. Bu zararın hesaplanmasında 'asgari ücret' kriterinin kullanılmasının hukuki dayanağı, Yargıtay'ın yerleşik içtihatları ve hakkaniyet düşüncesidir. Sınırları ise zararın ispatlanabilirliğine göre değişir. **Hukuki Dayanak ve Uygulama:** - **Zararın Kapsamı:** Maddi zarar, kişinin hürriyetinden yoksun kaldığı süre boyunca elde etmekten mahrum kaldığı kazançları, yaptığı masrafları ve varsa diğer malvarlığı kayıplarını kapsar. - **İspat Külfeti:** Kural olarak, zararını ispat etme yükümlülüğü davacıya (haksız yere tutuklanan kişiye) aittir. Eğer davacı, tutuklanmadan önce belirli bir işte çalıştığını ve belirli bir geliri olduğunu belgelerle (maaş bordrosu, vergi levhası, hizmet dökümü vb.) ispat edebiliyorsa, maddi tazminat bu gerçek gelir üzerinden hesaplanır. - **Asgari Ücret Kriterinin Devreye Girmesi:** Ancak, davacının tutuklanmadan önce bir işte çalışmadığı (örneğin ev hanımı, öğrenci, işsiz olması) veya çalıştığı halde gelirini ispatlayamadığı durumlarda, Yargıtay, kişinin çalışma gücünden ve potansiyelinden mahrum kaldığı kabulünden hareketle, zararın asgari bir ölçüt üzerinden hesaplanması gerektiğini kabul etmektedir. Bu durumda başvurulan en objektif ve somut kriter, o dönemde geçerli olan 'net asgari ücret'tir. Bu, bir karineye dayanır: Kişi serbest olsaydı, en azından asgari ücretle bir işte çalışarak bu geliri elde edebilirdi. Hicret Aksoy kararında da başvurucu 'ev hanımı' olduğu ve bir geliri olmadığı için, mahkeme Yargıtay'ın bu yerleşik içtihadına uygun olarak, tutuklu kaldığı süre boyunca mahrum kaldığı varsayımsal kazancı asgari ücret üzerinden hesaplamıştır (§ 36). **Sınırları:** - Asgari ücret kriteri, 'ikincil' bir kriterdir. Davacı daha yüksek bir geliri olduğunu ispatlarsa, hesaplama o gelir üzerinden yapılır. - Bu hesaplama, sadece 'kazanç kaybı'na ilişkindir. Davacı, avukatlık ücreti, cezaevindeki zorunlu masraflar gibi başka maddi zararları olduğunu belgelerle ispatlarsa, bunlar da ayrıca tazminata eklenir.