Metinde, 'peşin gözaltı' uygulamasının hukuka aykırı olduğu belirtilmektedir. 'Peşin gözaltı' kavramı ne anlama gelir ve bu uygulamanın CMK m. 90 ve 91'de düzenlenen yakalama ve gözaltı prosedürüyle çelişen yönleri nelerdir?

'Peşin gözaltı', uygulamada, bir soruşturma kapsamında belirli kişilerin daha önceden listelenerek, haklarında yakalama ve gözaltı kararlarının hazırlandığı ve genellikle sabahın erken saatlerinde eş zamanlı operasyonlarla bu kişilerin doğrudan gözaltına alınmak üzere yakalandığı durumu ifade eder. Metindeki eleştiri, bu uygulamanın kanuni prosedürü tersine çevirmesine yöneliktir. Bu uygulamanın CMK m. 90 ve 91 ile çelişen yönleri şunlardır: 1. **Gözaltının Önceliği Yakalamadır:** CMK sistematiğine göre, bir kişinin gözaltına alınabilmesi için öncelikle 'yakalanmış' olması gerekir. Gözaltı, yakalamayı takip eden ve sadece Cumhuriyet savcısının kararıyla uygulanabilen bir tedbirdir. 'Peşin gözaltı' uygulamasında ise, daha kişi yakalanmadan hakkında gözaltı kararı verilmiş gibi hareket edilmekte, yakalama işlemi sadece bu kararı infaz etmek için bir araca dönüşmektedir. 2. **Yakalama Şartlarının Göz Ardı Edilmesi:** CMK m. 90, yakalama için belirli ve istisnai şartlar arar (suçüstü hali, kaçma veya delil karartma tehlikesi gibi gecikmesinde sakınca bulunan haller vb.). 'Peşin gözaltı' operasyonlarında ise, genellikle bu somut şartların her bir şüpheli için ayrı ayrı var olup olmadığı değerlendirilmeden, soruşturmanın genel niteliğine (örn: organize suç) dayanılarak toplu bir yakalama kararı uygulanır. Oysa, davetle veya zorla getirme emriyle gelebilecek bir şüpheli için CMK m. 90'daki yakalama şartları oluşmamıştır. 3. **Savcı Kararının Niteliği:** CMK m. 91'e göre savcı, kendisine bildirilen yakalama olayı üzerine, şüpheliyi inceledikten ve durumu değerlendirdikten sonra gözaltı kararı verir veya vermez. Yani savcının kararı, yakalama 'sonrasında' verilecek bir karardır. 'Peşin gözaltı' uygulamasında ise savcının bu değerlendirmeyi yakalama öncesinde yaptığı ve kolluğa adeta 'listeyi al, getir ve gözaltına koy' şeklinde bir talimat verdiği izlenimi doğmaktadır. Bu durum, CMK m. 91'in ruhuna ve savcının anlık değerlendirme yapma zorunluluğuna aykırıdır. Özetle, 'peşin gözaltı' eleştirisi, gözaltı tedbirinin istisnailiğinin ve kanunda öngörülen yakalama-değerlendirme-gözaltı karar sıralamasının ihlal edilerek, gözaltının soruşturmanın başında uygulanan rutin bir işleme dönüştürülmesine yönelik bir eleştiridir.