CMK m. 279 uyarınca yapılan 'ön inceleme' aşamasında, bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin, sanık hakkında tutuklama veya adli kontrol kararı vermesi neden mümkün değildir? Bu aşamanın hukuki niteliği ve yapılan incelemenin kapsamı nedir?

Bölge adliye mahkemesi (BAM) ceza dairesinin, CMK m. 279 uyarınca yapılan 'ön inceleme' aşamasında sanık hakkında tutuklama veya adli kontrol kararı vermesi mümkün değildir. Bunun temel sebebi, ön inceleme aşamasının hukuki niteliği ve bu aşamada yapılan incelemenin kapsamıdır. **Ön İncelemenin Hukuki Niteliği ve Kapsamı:** Metinde de açıkça belirtildiği gibi, ön inceleme aşamasında dosyanın 'esasına ilişkin bir inceleme yapılmayıp, yalnızca başvurunun usuli açıdan değerlendirilmesi' gündeme gelmektedir. Bu aşamada BAM ceza dairesinin yaptığı inceleme şu hususlarla sınırlıdır: 1. **Yetki İncelemesi:** İstinaf incelemesini yapmak için kendisinin mi yoksa başka bir BAM'ın mı yetkili olduğunu denetler. 2. **Başvurunun Usuli Şartları:** - İstinaf başvurusunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı. - İncelenmesi istenen ilk derece mahkemesi kararının istinafa tabi (kesin olmayan) bir karar olup olmadığı (CMK m. 272). - Başvurucunun (sanık, katılan, savcı vb.) istinaf kanun yoluna başvurma hakkının bulunup bulunmadığı. Bu incelemeler tamamen usule ilişkindir. BAM bu aşamada, ilk derece mahkemesinin delilleri doğru değerlendirip değerlendirmediğini, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını, yani davanın esasını incelemez. **Tutuklama/Adli Kontrol Kararı Verilememesinin Nedeni:** Tutuklama (CMK m. 100) ve adli kontrol (CMK m. 109) gibi kişi hürriyetini kısıtlayan ağır koruma tedbirlerinin verilebilmesi için, 'kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin' varlığına ilişkin bir değerlendirme yapılması zorunludur. Bu değerlendirme ise, davanın esasına girmeyi gerektirir. Ön inceleme aşamasında BAM, dosyanın esasına girmediği ve delil değerlendirmesi yapmadığı için, tutuklama veya adli kontrolün maddi şartlarının var olup olmadığını tespit edebilecek bir konumda değildir. Bu nedenle, sadece usuli bir inceleme yaptığı bu aşamada, esasa ilişkin bir değerlendirme gerektiren tutuklama veya adli kontrol kararı vermesi hukuken imkansızdır. Bu tür kararlar, ancak ön inceleme bittikten ve dosyanın esastan incelenmesine geçildikten sonra, özellikle de duruşma açılarak yargılama yapılması halinde verilebilir.