HMK m. 209/1 uyarınca adi bir senetteki imza inkar edildiğinde o senet 'herhangi bir işleme esas alınamaz'. Bu hükme rağmen, icra mahkemesi, imza inkarına dayalı itirazın kaldırılması davasında, bilirkişi incelemesi yaptırarak imzanın borçluya ait olup olmadığını inceleyebilir mi? Bu durum, 'işleme esas alınamama' kuralıyla nasıl bağdaşır?

Evet, icra mahkemesi, imza inkarına dayalı itirazın kaldırılması (İİK m. 170) veya borca itirazın kaldırılması (İİK m. 68) davalarında, senet altındaki imzanın borçluya aidiyetini bilirkişi incelemesi (grafolojik inceleme) yoluyla araştırabilir. Bu durum, HMK m. 209/1'deki 'herhangi bir işleme esas alınamaz' kuralıyla çelişmez. Aradaki ilişki şu şekilde açıklanabilir: 'Herhangi bir işleme esas alınamaz' ifadesi, senedin maddi hukuk bakımından doğurduğu iddia edilen hakkın (alacağın) varlığının, sahtelik iddiası çözülene kadar 'kabul edilemeyeceği' anlamına gelir. Yani mahkeme, 'bu senet geçerlidir, dolayısıyla alacak vardır' varsayımıyla hareket ederek bir karar veremez. Örneğin, bu senedi tek başına delil kabul ederek bir alacak davasını kabul edemez veya ihtiyati haciz kararı veremez (ancak daha önce verilmiş tedbirler m. 209/3 gereği devam eder). Ancak, imza incelemesi yaptırmak, senedi 'bir işleme esas almak' değil, tam aksine senedin 'bir işleme esas alınıp alınamayacağını' tespit etmeye yönelik bir usuli işlemdir. İmza incelemesi, sahtelik iddiasının kendisini karara bağlamak için yapılan bir araştırmadır. İcra mahkemesi bu incelemeyi yaparak, senedin ispat gücünü ve takibe devam edilip edilemeyeceğini belirlemeye çalışmaktadır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2014/31333 E. ve 2016/31754 E. sayılı kararlarında da belirtildiği gibi, İİK'da imza ve borca itirazlar için özel ve hızlı bir yargılama usulü öngörülmüştür. İcra mahkemesi, bu özel usul çerçevesinde ve sınırlı yetkisi dahilinde, takibin devam edip etmeyeceğine karar vermek için zorunlu olan delil araştırmasını (imza incelemesi dahil) yapmakla yükümlüdür. HMK m. 209/1, bu usuli araştırma sürecinin kendisini engellemez; sadece bu araştırma sonuçlanana kadar senedin esasa ilişkin bir karara dayanak yapılmasını engeller.