TBK m. 420, işçilik alacaklarına ilişkin ibranamelerde ödemenin 'banka aracılığıyla yapılması' şartını getirmektedir. Bu şartın amacı nedir? İşverenin, ibranamede yazan tutarı işçiye elden ödediğini tanıkla veya başka delillerle ispatlaması, ibranamenin geçerliliğini etkiler mi?
TBK m. 420'de öngörülen ödemenin 'banka aracılığıyla yapılması' şartı, emredici bir kural olup temel amacı işçiyi korumaktır. Bu şartın birden fazla amacı vardır: 1. **İspat Kolaylığı ve Şeffaflık:** Banka dekontu, ödemenin yapıldığı tarihi, miktarı ve alıcısını kesin olarak gösteren güçlü bir delildir. Bu, 'ödedim-ödemedim' şeklindeki ispat tartışmalarını ortadan kaldırır ve süreci şeffaf hale getirir. 2. **İrade Fesadını Önleme:** İşçiye elden ödeme yapıldığı iddia edilen durumlarda, işçinin baskı altında, gerçekte almadığı bir para için ibraname imzalamaya zorlanması riski daha yüksektir. Banka kanalıyla ödeme, bu tür irade fesadı hallerinin ve hayali ödemelerin önüne geçmeyi hedefler. 3. **Kayıt Dışılığın Önlenmesi:** Ödemelerin bankacılık sistemi üzerinden yapılması, mali işlemlerin kayıt altına alınmasını sağlayarak kayıt dışı ekonominin de önüne geçilmesine yardımcı olur. TBK m. 420/2'nin son cümlesi, 'Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür' demektedir. Maddenin üçüncü fıkrası ise, kısmi ödemeyi içeren belgelerin makbuz hükmünde olacağını belirtirken bile 'Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur' diyerek bu şartın mutlaklığını vurgular. Bu nedenle, işverenin ibranamede yazan tutarı işçiye elden ödediğini tanıkla, yeminle veya başka bir delille ispatlaması, ibranamenin geçerliliğini etkilemez. Kanun, geçerlilik için sadece ödemenin yapılmasını değil, ödemenin 'belirli bir yöntemle (banka kanalıyla)' yapılmasını aramaktadır. Bu bir şekil şartı niteliğindedir. Dolayısıyla, ödeme banka kanalıyla yapılmamışsa, ibraname 'kesin olarak hükümsüz' sayılır ve yapılan elden ödeme, ancak başka delillerle (yazılı delil başlangıcı vb.) ispatlanabiliyorsa bir makbuz olarak dahi dikkate alınabilir, ancak ibranameye geçerlilik kazandırmaz.