6098 sayılı TBK'nın 28. maddesinde düzenlenen aşırı yararlanma (gabin) hükmünün, işçi-işveren arasındaki ibranamelere ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 111 kapsamındaki uzlaşmalara uygulanmasını karşılaştırınız. Özellikle hak düşürücü süreler ve iptal talebinin ileri sürülme şekli açısından ne gibi farklılıklar bulunmaktadır?

Aşırı yararlanma (gabin), bir sözleşmede edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması ve bu durumun taraflardan birinin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak meydana getirilmesi halidir. Bu genel kuralın ibranamelere uygulanmasında farklı kanunlarda özel düzenlemeler bulunmaktadır: 1. **İş Hukukunda İbraname ve Gabin:** İşçi-işveren arasındaki ibranameler için öncelikli olarak TBK m. 420'deki özel ve emredici şartlar aranır. Bu şartları (yazılı şekil, 1 aylık süre, banka kanalıyla ödeme vb.) taşımayan ibraname zaten 'kesin hükümsüzdür'. Eğer ibraname bu şekli şartları taşısa bile, 'hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmiyorsa' makbuz hükmündedir. Bu durumda, işçinin ayrıca gabin (TBK m. 28) iddiasında bulunmasına gerek kalmaz, zira kanun zaten eksik ödemeyi korumamaktadır. Ancak, teorik olarak şeklen geçerli ama içerik olarak gabin teşkil eden bir ibraname için TBK m. 28'e başvurulabilir. Bu durumda hak düşürücü süre, işçinin zor durumunun ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl ve her halde sözleşmenin (ibranamenin) imzalandığı tarihten itibaren 5 yıldır (TBK m. 28/2). 2. **Trafik Kazaları Sonrası Uzlaşma (KTK m. 111):** 2918 sayılı KTK'nın 111. maddesi, trafik kazalarından doğan tazminatlara ilişkin uzlaşmalar için özel bir gabin düzenlemesi getirmiştir. Bu maddeye göre, 'yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan' anlaşma veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten itibaren 'iki yıl içinde' iptal edilebilir. **Temel Farklılıklar:** - **Hak Düşürücü Süre:** Genel gabin hükmünde (TBK m. 28) süre 1 ve 5 yıl iken, KTK m. 111'de özel olarak 'yapıldığı tarihten itibaren 2 yıl' olarak belirlenmiştir. Bu özel süre, TBK'daki genel süreden önceliklidir. - **İleri Sürülme Şekli:** TBK m. 28'e dayalı gabin iddiası, karşı tarafa yöneltilecek bir beyanla veya dava yoluyla ileri sürülür. KTK m. 111'deki iptal hakkı için ise, metinde de belirtildiği gibi, ayrı bir iptal davası açılmasına gerek yoktur. Mağdur, açtığı tazminat davası sırasında uzlaşmanın yetersizliğini ileri sürebilir (def'i yoluyla). Bu, iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir. İki yıllık süre içinde uzlaşmanın kabul edilmediğine dair bir irade beyanı yeterlidir. Bu, mağduru koruyan daha esnek bir düzenlemedir. (Bkz: YHGK 29.05.2024 T, 2023/6 E., 2024/292 K.)