CMK m. 91 uyarınca belirlenen azami gözaltı sürelerinin (toplu suçlarda 4 güne kadar) her olayda sonuna kadar kullanılması, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı açısından nasıl bir sorun teşkil etmektedir? Metinde de belirtildiği gibi, susma hakkını kullanan veya hakkında yapılacak başka bir işlem kalmayan şüphelinin bu sürenin sonuna kadar bekletilmesi hukuka uygun mudur?

CMK m. 91'de belirtilen gözaltı süreleri, kanunun tanıdığı azami (üst sınır) sürelerdir. Bu sürelerin her olayda, olayın somut özelliklerinden bağımsız olarak, sonuna kadar kullanılması bir teamül haline gelirse, bu durum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının (Anayasa m. 19) ihlaline yol açar. Gözaltı tedbiri, soruşturmanın zorunlu kıldığı ölçüde ve sürede uygulanması gereken istisnai bir koruma tedbiridir. Temel ilke, kişinin serbest olmasıdır. Metinde de isabetli bir şekilde vurgulandığı gibi, gözaltı süresinin amacı, şüpheli üzerindeki suç şüphesini somutlaştırmak, delillerin karartılmasını önlemek ve maddi gerçeğe ulaşmak için zorunlu olan ilk işlemleri yapmaktır. Bu işlemler tamamlandığında veya şüphelinin gözaltında tutulmasını gerektiren bir neden kalmadığında, sürenin sonu beklenmeksizin şüpheli derhal serbest bırakılmalı veya sulh ceza hakimliğine sevk edilmelidir. Susma hakkını kullanan veya hakkında yapılacak başka bir sorgulama/işlem kalmayan bir şüphelinin, sadece kanuni sürenin dolmasını beklemek amacıyla keyfi olarak nezarethanede tutulması, gözaltı tedbirinin amacını aşan, cezalandırıcı bir niteliğe bürünmesine neden olur. Bu durum, 'ölçülülük' ilkesine ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına açıkça aykırıdır. Cumhuriyet savcısı, CMK m. 92 uyarınca gözaltı işlemlerini denetleme yetkisi çerçevesinde, her şüphelinin durumunu ayrı ayrı değerlendirmeli ve gözaltında kalmasını gerektiren bir neden kalmadığında, azami sürenin dolmasını beklemeden gerekli kararı vermelidir. Aksi uygulama, hürriyeti hukuka aykırı şekilde kısıtlama anlamına gelir ve CMK m. 141 kapsamında tazminat sorumluluğu doğurabilir.