Avrupa Birliği hukukunun kaynakları hiyerarşisi nasıldır? Birincil ve ikincil kaynaklar nelerdir ve bu hiyerarşiyi kim oluşturmuştur?

Avrupa Birliği (AB) hukuk sistemi, tüm hukuk sistemleri gibi hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Bu hiyerarşi, kurucu antlaşmalarda açıkça belirtilmemiş, ancak Avrupa Adalet Divanı (ECJ) içtihatları ile oluşturulmuştur. Hiyerarşi şu şekildedir: 1) Birincil Kaynaklar (Primary Sources): Hiyerarşinin en tepesinde yer alırlar. Bunlar; kurucu antlaşmalar (Roma Antlaşması, Maastricht Antlaşması, Lizbon Antlaşması vb.), bunlara ekli protokoller ve ekler, yeni üye devletlerin katılım antlaşmaları ve AB Temel Haklar Şartı'dır (TFEU Madde 6/1). 2) Uluslararası Anlaşmalar: AB'nin üçüncü ülkeler veya uluslararası kuruluşlarla yaptığı uluslararası anlaşmalar, birincil kaynakların altında ancak ikincil kaynakların üstünde yer alır. 3) İkincil Kaynaklar (Secondary Sources): AB kurumları tarafından birincil kaynaklara dayanarak çıkarılan hukuki düzenlemelerdir. TFEU Madde 288'de sayılmıştır: Tüzükler (Regulations), Direktifler (Directives), Kararlar (Decisions). Bunlar bağlayıcı iken, Tavsiyeler (Recommendations) ve Görüşler (Opinions) bağlayıcı değildir. İkincil kaynaklar da kendi içinde yasama tasarrufları, yetki devrine dayanan tasarruflar ve uygulama tasarrufları olarak bir alt hiyerarşiye tabidir (TFEU m.289-291). 4) Adalet Divanı İçtihatları (Case Law): Resmi bir kaynak olmamakla birlikte, Adalet Divanı'nın yorumları ve oluşturduğu ilkeler (doğrudan etki, üstünlük vb.) hukukun gelişiminde ve uygulanmasında temel bir rol oynadığı için hiyerarşinin önemli bir parçasını oluşturur. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/the-impact-of-the-preliminary-ruling-to-the-sources-of-the-ruropean-internal-market-law)