775 sayılı Kanun m. 18'de düzenlenen, kamu arazileri üzerindeki yeni gecekonduların 'hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın' derhal yıktırılması hükmü, Anayasa'da güvence altına alınan 'mülkiyet hakkı' ve 'konut dokunulmazlığı' ilkeleri açısından neden Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir?

775 sayılı Kanun m. 18'deki bu hüküm, Anayasa Mahkemesi'nin 22/2/2024 tarihli ve E: 2023/191, K: 2024/58 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İptalin temel gerekçeleri, bu hükmün Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan 'mülkiyet hakkı'na ve 21. maddesindeki 'konut dokunulmazlığı'na ölçüsüz bir müdahale oluşturmasıdır. AYM'nin bu sonuca ulaşmasındaki temel argümanlar şunlardır: 1) **Yargısal Denetim Eksikliği:** Hüküm, idareye, herhangi bir mahkeme kararı veya hatta bir idari karar (encümen kararı gibi) dahi olmadan, doğrudan ve derhal yıkım yetkisi vermektedir. Bu durum, temel haklara yönelik bir müdahale olan yıkım işleminin, öncesinde herhangi bir yargısal veya en azından idari bir denetimden geçmesini engellemektedir. Bu, hak arama özgürlüğünü ve hukuki güvenceyi ortadan kaldırır. 2) **Savunma Hakkının İhlali:** 'Derhal yıkım' usulü, yapı sahibine veya içinde oturana, işlemin hukuka aykırılığına karşı iddialarını ileri sürme, delillerini sunma ve kendini savunma imkanı tanımamaktadır. Yıkım işlemi fiilen bittikten sonra açılacak bir davanın ise pratikte bir anlamı kalmamaktadır. 3) **Ölçülülük İlkesine Aykırılık:** Kamu yararı (kamu arazilerinin korunması) ile bireyin mülkiyet hakkı ve konut dokunulmazlığı arasında adil bir denge kurulmamıştır. Kanun, yapı sahibine durumu düzeltme veya en azından eşyalarını tahliye etme gibi daha hafif bir imkan tanımadan, doğrudan en ağır müdahale olan yıkımı öngörmektedir. Bu, müdahaleyi 'ölçüsüz' kılmaktadır. AYM, bu nedenlerle, bireyin temel haklarına karşı yeterli usuli güvenceleri sağlamayan bu kuralı Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. (Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararı - www.zulkufarslan.av.tr/775-sayili-gecekondu-kanunu/ adresinde atıf yapılan karar.)