Avrupa Birliği Hukukunun kaynakları hiyerarşisi nasıldır ve bu hiyerarşi içinde Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) içtihadının yeri nedir? ABAD'ın bu hiyerarşiyi oluşturmadaki rolünü açıklayınız.

Yargı Pusulası bilgi merkezi soru-cevap kaydı #52015

Avrupa Birliği Hukukunun kaynakları arasında Antlaşmalar tarafından belirlenmiş açık bir hiyerarşi yoktur. Bu hiyerarşi, ABAD içtihadı tarafından geliştirilmiştir. Genel kabul gören hiyerarşi şöyledir: 1) **Birincil Kaynaklar:** Hiyerarşinin en üstünde yer alır. Bunlar; kurucu antlaşmalar (örn. TFEU, TEU), bunlara ekli protokoller ve ekler, yeni üye devletlerin katılım antlaşmaları ve Temel Haklar Şartı'dır (TFEU m. 6/1). 2) **Uluslararası Anlaşmalar:** AB'nin üçüncü ülkeler veya uluslararası örgütlerle yaptığı uluslararası anlaşmalar, birincil kaynakların altında ancak ikincil kaynakların üstünde yer alır. 3) **İkincil Kaynaklar:** Birincil kaynaklara dayanılarak AB kurumları tarafından çıkarılan hukuki düzenlemelerdir. TFEU m. 288'de sayılan tüzükler (regulations), direktifler (directives) ve kararlar (decisions) bağlayıcı ikincil kaynaklardır. Tavsiye ve görüşler bağlayıcı değildir. 4) **ABAD İçtihadı (Case Law):** ABAD içtihadı, resmi bir hukuk kaynağı olarak kabul edilmese de, pratikte son derece önemli bir yere sahiptir. ABAD, Antlaşma hükümlerini yorumlayarak AB hukukunun temel anayasal ilkelerini (üstünlük, doğrudan etki gibi) geliştirmiş, temel hakların korunmasını sağlamış ve AB idare hukukunu yaratmıştır. ABAD kararları bağlayıcıdır ve sıklıkla Antlaşma değişiklikleri veya ikincil mevzuat yoluyla kodifiye edilerek birincil veya ikincil hukuk haline gelmiştir. Bu nedenle, resmi hiyerarşide yer almasa da fiili olarak hukukun gelişiminde kilit bir rol oynar. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/the-impact-of-the-preliminary-ruling-to-the-sources-of-the-ruropean-internal-market-law)