İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'nin (İHAM) Budak/Türkiye kararının (16.02.2021, 69762/12 B. No.) Türk hukukundaki hukuka aykırı delillerin (CMK m.119/4 ihlali) yargılamada kullanılması sorununa yaklaşımını İHAS m.6 (adil yargılanma hakkı) ve İHAS m.53 ('Sözleşme haklarının daha geniş yorumlanması yasağı') çerçevesinde değerlendiriniz. İHAM'ın, 'iç hukukun sağladığı üstün koruma' kavramını bu bağlamda nasıl yorumladığını ve bunun yargılama üzerindeki etkisini tartışınız.

İHAM'ın Budak/Türkiye kararında, başvurucunun evinde CMK m.119/4'e aykırı olarak yapılan arama sonucu elde edilen delillerin mahkumiyete esas alınması ele alınmıştır. İHAM, İHAS m.6'nın (adil yargılanma hakkı) delillerin kabulüne dair otomatik bir yasak getirmediğini, ancak hukuka aykırı elde edilen delilin güvenilirliği ve gerçekliği konusunda ciddi iddialar varsa, yerel mahkemelerin bu iddiaları derinlemesine incelemesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, Türkiye Anayasası ve CMK'nın hukuka aykırı delillerin yargılamada kullanılamayacağı konusunda İHAS'tan 'daha yüksek koruma sağlayan' net hükümler içerdiğini vurgulamıştır. Bu noktada İHAS m.53 devreye girer; bu madde, Sözleşme'de öngörülen hakların, taraf devletlerin kendi hukuklarında tanıdığı daha kapsamlı hak ve özgürlükleri sınırlamayacağını belirtir. İHAM, yerel mahkemenin bu 'üstün usuli güvenceleri' somut olayda uygulamamasının, yargılamayı bir bütün olarak adil olmaktan çıkardığına hükmetmiştir. İHAM, bu kararla, İHAS m.53'ün, taraf devletlere yalnızca İHAS'a göre daha az koruma sağlayan kuralı uygulamamak (negatif yükümlülük) değil, aynı zamanda İHAS'a göre üstün koruma sağlayan iç hukuk kurallarını uygulamak (pozitif yükümlülük) şeklinde yorumlanabileceğine işaret etmiştir. Dolayısıyla, Türk hukukundaki 'mutlak delil yasağı' ilkesinin göz ardı edilmesi, İHAM nezdinde İHAS m.6 ihlali olarak kabul edilmiştir. Bu, delil toplama sürecindeki usul hatalarının, adil yargılanma hakkı ihlaline yol açabileceğini ve iç hukukun sağladığı korumanın önemini gösterir. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/ihas-m53-cercevesinde-hukuka-aykiri-delillerin-kullanilmasi/, İHAS m.6, 53, CMK m.119/4)