Anayasa Mahkemesi'nin cinsel saldırı suçunda verilen HAGB kararının kötü muamele yasağını ihlal ettiğine ilişkin kararı (17.05.2018, 2014/19112 B. No.) bağlamında, Devletin 'kötü muamele yasağının garantörü' olarak üstlendiği 'pozitif yükümlülük' ve 'usul yükümlülüğü' kavramlarını açıklayınız. AYM'nin bu yükümlülüğü 'kamu görevlisi' dışındaki kişilerin fiilleri için de genişletmesinin hukuki dayanaklarını ve doktrindeki eleştirilerini tartışınız.
AYM'nin 17.05.2018 tarihli kararında, Devletin kötü muamele yasağının (Anayasa m.17/3, İHAS m.3) garantörü olması sebebiyle 'pozitif yükümlülüklerinin' bulunduğunu belirtmiştir. Bu yükümlülük, Devlete sadece kötü muamelede bulunmama (negatif yükümlülük) değil, aynı zamanda bu tür ihlalleri önleyici, durdurucu ve cezalandırıcı hukuki ve fiili tedbirleri alma görevini yükler. Pozitif yükümlülüğün bir parçası olarak 'usul yükümlülüğü', her türlü fiziksel ve ruhsal saldırı olaylarında sorumluların belirlenmesi ve gerektiğinde cezalandırılmalarını sağlayacak etkili resmi bir soruşturma yapma, fiilleriyle orantılı cezalar verme ve mağdur açısından uygun giderim sağlama görevini içerir. AYM, bu kararda, HAGB kararının cinsel saldırı suçunda faillerin cezasız bırakılmasına sebebiyet verdiğini ve caydırıcı yasal önlemleri etkisiz kıldığını belirterek, usul yükümlülüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir. AYM'nin bu içtihadı 'kamu görevlisi' dışındaki kişiler arası ilişkilerde de uygulaması, doktrinde eleştirilmiştir. Eleştiriler, İHAM'ın benzer içtihatlarının genellikle kamu görevlilerince işlenen insan hakları ihlallerine (işkence, kötü muamele) odaklandığı, AYM'nin bu genişletmesinin HAGB kurumunu tamamen işlevsiz hale getirebileceği ve kanun koyucunun iradesiyle bağdaşmayacağı yönündedir. Bu eleştiriler, AYM'nin yetki sınırlarını aşarak 'süper temyiz mahkemesi' statüsüne dönüşme riski taşıdığı argümanına dayanır. Ancak AYM, cinsel suçların toplumsal hassasiyeti ve mağdurun korunması ihtiyacını bu genişletmenin gerekçesi olarak sunmaktadır. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/hagb-kararinin-kotu-muamele-yasagini-ihlal-ettigine-iliskin-aym-karari/, Anayasa m.17/3, İHAS m.3, CMK m.231)