Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen feragat ve kabul (HMK m.307-311) kurumlarının birbirinden ayrılan yönlerini ve ortak özelliklerini irdeleyiniz. Özellikle feragatin 'davanın geri alınması' (HMK m.123) ile farkını ve sosyal güvenlik davaları gibi kamu düzenini ilgilendiren bazı davalarda feragatin sınırlarını Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 14.03.2017 tarihli kararı ışığında açıklayınız.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) feragat (m.307) ve kabul (m.308) davayı sona erdiren tek taraflı usul işlemleri olup, her ikisi de hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (m.310) ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur (m.311). Ortak özellikleri, karşı tarafın veya mahkemenin muvafakatine bağlı olmamalarıdır (m.309/2). Farklılıkları ise şöyledir: Feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir; davayı sona erdirmek için davacının iradesini yansıtır. Kabul ise davalının, davacının talep sonucuna muvafakat etmesidir; davayı davalının iradesiyle sona erdirmeyi amaçlar. Feragatin 'davanın geri alınması' (HMK m.123) ile önemli bir farkı vardır. Davanın geri alınması, davanın esastan sona ermesine yol açmaz; dosya işlemden kaldırılır ve yeniden açılabilir. Geri alma, davalının açık rızasını gerektirir (HMK m.123/1). Feragat ise kesin hüküm sonucu doğurarak aynı konuda yeniden dava açma imkanını ortadan kaldırır. Sosyal güvenlik davaları gibi kamu düzenini ilgilendiren bazı davalarda feragatin sınırları vardır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 14.03.2017 tarihli, 2016/17888 E. ve 2017/2145 K. sayılı kararına göre, 506 sayılı Kanun uyarınca sigortalı olmak, kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilemez ve kaçınılamaz bir hukuksal statü meydana getirdiğinden, sosyal güvenlik hakkından HMK hükümleri kapsamında feragat olanaksızdır. Dolayısıyla sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemez. Bu tür durumlarda, feragat beyanı, HMK m.123 (davanın geri alınması) veya m.150 (dosyanın işlemden kaldırılması) hükümlerindeki haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığının belirlenmesi için değerlendirilmelidir. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-310-feragat-ve-kabulun-zamani.html, HMK m.123, 150, 307, 308, 309, 310, 311, Yargıtay 10. HD 14.03.2017)