İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi'nin (İHAM) hukuka aykırı delillerin yargılamada kullanılmasına ilişkin Budak/Türkiye kararı (16.02.2021 tarih, 69762/12 B. No.) bağlamında, İHAS m.6 (adil yargılanma hakkı) ve İHAS m.53'ün ('İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nde öngörülen hakların daha geniş yorumlanması yasağı') ihlal incelemesindeki rolünü ve bu kararın Türk hukukundaki 'mutlak delil yasağı' ilkesiyle ilişkisini değerlendiriniz.

İHAM'ın Budak/Türkiye kararında, başvurucunun evinde usulüne aykırı (CMK m.119/4 ihlali) yapılan arama sonucu elde edilen ve mahkûmiyetinde belirleyici rol oynayan delillerin kullanılması ele alınmıştır. İHAM, İHAS m.6'nın delillerin kabulüne dair otomatik bir yasak getirmediğini, ancak delilin hukuka aykırı yollarla elde edildiği ve güvenilirliği ile gerçekliği konusunda ciddi iddialar bulunduğunda, yerel mahkemelerin bu iddiaları derinlemesine incelemesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, başvurucunun özel hayatına saygı hakkının (İHAS m.8) ihlal edildiğini de tespit etmiştir. İHAS m.53'e atıf yapılarak, Türk Anayasası ve CMK'nın hukuka aykırı delillerin yargılamada kullanılamayacağı konusunda 'çok net' ve İHAS'tan 'daha yüksek koruma sağlayan' hükümler içerdiği vurgulanmıştır. İHAM, yerel mahkemenin bu üstün usuli güvenceleri somut olayda uygulamamasının, yargılamayı bir bütün olarak adil olmaktan çıkardığını belirtmiştir. Kararın önemi, İHAM'ın iç hukukun İHAS'a göre daha geniş koruma sağladığı durumlarda (burada 'mutlak delil yasağı' ilkesi), bu üstün korumanın göz ardı edilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal edebileceğine işaret etmesidir. Bu, İHAS m.53'ün sadece taraf devletlerin İHAS'tan daha az koruma sağlayan hükümler uygulamamasını değil, aynı zamanda daha üstün koruma sağlayan iç hukuk kurallarını da uygulaması yönünde pozitif bir yükümlülük getirdiğine dair bir yorumu akla getirmektedir. Budak kararı, Türk hukukunda delillerin sıhhatine dair usuli güvencelerin önemini ve bu güvencelerin ihlalinin adil yargılanma hakkına etkisini vurgulamaktadır. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/ihas-m53-cercevesinde-hukuka-aykiri-delillerin-kullanilmasi/, İHAS m.3, 6, 8, 53, CMK m.119/4, Yargıtay 20. CD 30.06.2020)