CMK'da 'iddianamenin iadesi' ve 'dava şartlarının yokluğu' arasındaki temel fark nedir? Her ikisi de bir davanın esasına girilmesini engeller mi?

Hem iddianamenin iadesi (CMK m. 174) hem de dava şartlarının yokluğu (HMK m. 114) bir davanın esasına girilmesini engelleyebilir. Ancak temel farklar vardır: * **İddianamenin İadesi:** Ceza muhakemesinde, iddianamenin kanuni şartları taşımaması, eksik veya hatalı düzenlenmesi halinde, mahkemenin kovuşturma evresine geçmeden önce Cumhuriyet savcılığına iade etmesidir. Bu, soruşturma evresinin tamamlanması ve iddianamenin düzeltilmesi amacını taşır. Süresi (15 gün) vardır ve sınırlı sebeplere dayanır. * **Dava Şartlarının Yokluğu:** Hukuk muhakemesinde, davanın esası hakkında yargılama yapılabilmesi için gerekli olan koşulların (örneğin görev, hukuki yarar, taraf ehliyeti) eksik olmasıdır. Bu, yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir ve eksiklik giderilemezse davanın usulden reddine yol açar. Fark, iddianamenin iadesinin ceza yargılamasına özgü, soruşturma aşamasının bir nevi 'süzgeç' mekanizması olması; dava şartlarının ise hem hukuk hem ceza yargılamasında (kıyasen) yer alabilen, davanın varlığı ve devamı için genel koşullar olmasıdır. İddianamenin iadesi, kovuşturmanın başlamasını engellerken, dava şartının yokluğu davanın dinlenebilirliğini engeller.