HMK 324. maddesinde düzenlenen 'delil ikamesi avansı' ile HMK 120. maddesindeki 'gider avansı' arasındaki temel fark nedir? Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre bu iki avansın yargılama üzerindeki etkileri ve yatırılmaması durumundaki sonuçları nelerdir?

HMK 120. maddesindeki 'gider avansı' genel yargılama giderlerini (posta masrafı, tebligat giderleri vb.) karşılamak üzere dava şartı olarak yatırılan avanstır. HMK 324. maddesindeki 'delil ikamesi avansı' ise, taraflardan her birinin talep ettiği delilin ikamesi (tanık dinletme, bilirkişi incelemesi, keşif vb.) için mahkemece belirlenen avanstır. Temel fark, gider avansının dava şartı olup davanın açılması ve devamı için gerekli olması, delil avansının ise ispat külfeti kapsamında belirli bir delili ikame etmek için gerekli olmasıdır. Gider avansının yatırılmaması dava şartı yokluğundan usulden red sonucunu doğururken (HMK 115/2), delil ikamesi avansının yatırılmaması halinde ilgili taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır ve mahkeme mevcut delil durumuna göre karar verir (HMK 324/3). Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2021/780 E., 2021/4749 K. sayılı kararı bu ayrımı ve sonuçlarını açıkça belirtmiştir.