Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2017/2044 E. sayılı kararında, ilk davanın 'açılmamış sayılmasına' karar verilmiş ancak bu kararın henüz kesinleşmemiş olması durumunda, sonradan açılan aynı davada 'derdestlik' (CMK m. 174/1-ı benzeri bir ilke olarak düşünülebilir, ancak burada HMK'daki derdestlik kastediliyor) dava şartının nasıl değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir? HMK m. 115/3 bu durumda nasıl bir rol oynar?

Yargıtay 20. Ceza Dairesi 2017/2044 E., 2017/5064 K. sayılı kararı, ceza yargılaması bağlamında olmasa da, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki derdestlik (HMK m. 114/1-ı) ve dava şartlarının giderilmesi (HMK m. 115/3) ilkelerine ışık tutabilecek bir mantık içermektedir. Karar, Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan bir uyuşmazlıkta, aynı davacılar tarafından aynı davalılar aleyhine daha önce açılan davanın görevsizlik kararı sonrası süresinde görevli mahkemeye gönderilme talebinde bulunulmadığı için 'açılmamış sayılmasına' karar verildiği, ancak bu açılmamış sayılma kararının henüz kesinleşmediği bir durumu ele almaktadır. Yargıtay'a göre, ilk davanın açılmamış sayılması kararı kesinleşmediği sürece, o dava teknik olarak hala 'derdest' (görülmekte) sayılabilir. Bu durumda, sonradan açılan aynı davaya bakan mahkemenin, ilk davadaki açılmamış sayılma kararının kesinleşmesini beklemesi gerekir. Eğer ilk davanın açılmamış sayılmasına dair karar kesinleşirse, ilk dava derdest olmaktan çıkar. Bu noktada HMK m. 115/3 (ilgili karar ceza davası olsa da prensip olarak) devreye girer. HMK m. 115/3'e göre, 'Dava şartı noksanlığı mahkemece davanın esasına girilmesinden önce farkedilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmiş ise başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü dava usûlden reddedilemez.' Eğer ikinci davada hüküm verilme aşamasına gelindiğinde, ilk davadaki 'açılmamış sayılma' kararı kesinleşmişse, başlangıçta var olan derdestlik (olumsuz dava şartının yokluğu) durumu ortadan kalkmış olur. Yani, hüküm anında derdestlik dava şartı (aynı davanın daha önce açılmış ve görülmekte olmaması) sağlanmış olur. Bu durumda mahkeme, başlangıçtaki derdestlik nedeniyle davayı usulden reddetmemeli, işin esasını inceleyerek karar vermelidir. Özetle, açılmamış sayılma kararı kesinleşene kadar derdestlik durumu devam eder, ancak bu karar kesinleştiğinde derdestlik ortadan kalkar ve eğer bu durum ikinci davada hüküm anına kadar gerçekleşirse, HMK m. 115/3 gereği dava şartı noksanlığı giderilmiş sayılır.