HMK m. 114/1-i 'Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması' dava şartı, HMK Madde 114 gerekçesinde hangi temel hukuk kuralıyla ilişkilendirilmiştir ve kesin hükmün hangi etkisi bu dava şartının temelini oluşturur?

HMK m. 114/1-i'de düzenlenen 'Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması' (kesin hüküm itirazı) olumsuz bir dava şartıdır. HMK Madde 114 gerekçesinde, kesin hüküm itirazının, tıpkı derdestlik gibi, **'ne bis in idem'** (aynı fiilden ötürü bir kişi ancak bir kez yargılanabilir) kuralını temel aldığı belirtilmiştir. Bu kural, bir uyuşmazlığın bir kez çözümlendikten sonra tekrar tekrar yargı önüne getirilmesini engelleyerek hukuki istikrarı ve güvenliği sağlar. Kesin hüküm itirazı, maddi anlamda kesin hükmün **menfi (olumsuz) etkisiyle** ilişkilidir. Maddi anlamda kesin hükmün menfi etkisi, daha önce bir mahkeme kararıyla kesin olarak çözümlenmiş bir uyuşmazlığın, aynı taraflar arasında ve aynı dava sebebine dayanarak yeniden dava konusu yapılamamasını ifade eder. Eğer böyle bir dava açılırsa, mahkeme bu davayı dinlemeyip usulden reddeder. Gerekçede, 'maddi anlamda kesin hüküm de, müspet değil menfi etkisi itibarıyla bir dava şartı konumundadır' denilerek bu husus vurgulanmıştır. Kesin hükmün müspet etkisi ise, kesinleşen hükmün başka bir davada delil teşkil etmesi veya o hükümdeki tespitlerin bağlayıcı olması gibi durumlardır, ancak dava şartı olan yönü menfi etkisidir. (HMK m. 114/1-i; HMK Madde 114 Gerekçesi; HMK m. 303)