Bir iş kazası davasında, davalı işveren, kazanın meydana gelmesinde kendi kusurunun olmadığını, kazanın 'kaçınılmazlık' sonucu meydana geldiğini savunmaktadır. 'Kaçınılmazlık (fevkalade hal)' kavramının, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırabilmesi için hangi unsurları taşıması gerekir? Bu durumu, 'mücbir sebep' kavramından ayıran temel fark nedir?

İş hukuku ve borçlar hukuku sorumluluk rejiminde 'kaçınılmazlık', işverenin sorumluluğunu ortadan kaldıran bir neden olarak kabul edilebilir. Ancak bunun için çok sıkı koşulların bir arada bulunması gerekir. Kaçınılmazlığın sorumluluğu ortadan kaldırabilmesi için taşıması gereken unsurlar şunlardır: 1. İşverenin İşletme Alanı Dışından Kaynaklanma: Olay, işverenin işletme faaliyetinin yarattığı tipik risklerin dışında, tamamen harici bir nedenden kaynaklanmalıdır. 2. Öngörülemez Olma: Olayın meydana gelmesi, işverenin tüm dikkat ve özenine, bilim ve teknolojinin o anki verilerine göre dahi öngörülebilir olmamalıdır. 3. Önlenemez Olma: İşveren, olayın meydana gelmesini veya zararlı sonucun ortaya çıkmasını, alabileceği hiçbir makul ve teknik önlemle engelleyemeyecek durumda olmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2023/226 E. sayılı kararında da belirtildiği gibi, 6331 sayılı Kanun, işverenin önlem alma yükümlülüğünü o kadar genişletmiştir ki, pratikte 'kaçınılmazlık' savunmasının kabul edilmesi çok zordur. İşveren, bilim ve teknolojinin gerektirdiği tüm önlemleri aldığını ispatlamadıkça, kaza kaçınılmaz kabul edilmez. Örneğin, öngörülemeyen bir jeolojik hareket sonucu meydana gelen bir göçük, kaçınılmazlık olarak değerlendirilebilirken; ekipman yorgunluğu veya yetersiz tahkimat nedeniyle meydana gelen bir göçük, öngörülebilir ve önlenebilir bir risk olduğu için kaçınılmazlık sayılmaz. 'Kaçınılmazlık' ile 'Mücbir Sebep' Arasındaki Fark: Bu iki kavram birbirine çok yakın olsa da, aralarında ince bir fark vardır. Bu fark, olayın 'kaynağında' yatar: - Mücbir Sebep: Olay, işletmenin tamamen dışında, öngörülemez ve karşı konulamaz harici bir olaydan kaynaklanır. Tipik örnekleri; deprem, sel, yıldırım düşmesi gibi doğal afetler veya savaş, genel grev gibi sosyal olaylardır. Olayın işletme ile hiçbir ilgisi yoktur. - Kaçınılmazlık (Fevkalade Hal): Olay, işletmenin faaliyet alanı 'içinde' veya işletme riskleriyle bağlantılı olarak ortaya çıkar, ancak yine de öngörülemez ve önlenemez niteliktedir. Örneğin, daha önce hiç bilinmeyen ve tespit edilemeyen bir malzeme hatasının aniden ortaya çıkması veya bir makinenin tüm bakım ve kontrollere rağmen öngörülemeyen bir şekilde arızalanması gibi durumlar kaçınılmazlık olarak değerlendirilebilir. Her ikisi de uygun illiyet bağını keserek işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırabilir, ancak mücbir sebep tamamen harici iken, kaçınılmazlık işletme içindeki öngörülemeyen ve önlenemeyen bir durumu ifade eder.