Bir sanık, alkollü araç kullanma suçundan (TCK m. 179/3) yapılan yargılamada, CMK m. 250 uyarınca seri muhakeme usulünü kabul etmemiştir. Bunun üzerine asliye ceza mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Mahkeme, CMK m. 251 uyarınca 'basit yargılama usulü' uygulamaya karar vermiş ve sanığı bu usulle mahkum etmiştir. Sanık, bu karara itiraz ederek duruşma açılmasını talep etmiştir. Açılan duruşma sonucunda, mahkeme sanığa daha ağır bir ceza verebilir mi? Bu durumu, CMK m. 252/2'deki 'aleyhe değiştirme yasağı' ilkesi açısından açıklayınız.
Hayır, mahkeme sanığa daha ağır bir ceza veremez. Bu durum, CMK m. 252/2'de açıkça düzenlenen ve sanığı koruyan 'aleyhe değiştirme (reformatio in peius) yasağı' ilkesinin bir gereğidir. Süreç ve ilkenin işleyişi şöyledir: 1. Basit Yargılama ve İndirim: Mahkeme, basit yargılama usulünü uygulayarak bir mahkumiyet kararı verdiğinde, CMK m. 251/3 uyarınca sonuç ceza üzerinden 'dörtte bir (1/4) oranında' bir indirim yapmak zorundadır. 2. Karara İtiraz: Sanık (veya diğer taraflar), bu karara tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz etme hakkına sahiptir. İtiraz üzerine mahkeme, duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder. 3. Aleyhe Değiştirme Yasağı (CMK m. 252/2): İşte bu aşamada, kanun sanığa önemli bir güvence tanımıştır. CMK m. 252/2'ye göre, 'İtiraz üzerine verilen hükmün sanık lehine olması hâlinde, bu hususların itiraz etmemiş olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da itiraz etmiş gibi hükümden yararlanırlar. (2) Birinci fıkra uyarınca itiraz üzerine mahkemece duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. Taraflar gelmese de duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir. Taraflara gönderilecek davetiyede bu husus yazılır. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilmesi hâlinde duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır. (3) Mahkeme, itiraz üzerine yeniden hüküm kurarken, 251 inci maddeye göre yaptığı indirimi de dikkate alarak CMK’nın 252. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bir karar verir.' Bu madde, uygulamada temyizdeki aleyhe bozma yasağına paralel olarak, sanığın itiraz hakkını çekinmeden kullanabilmesini sağlamak amacıyla, duruşma sonunda verilecek cezanın, basit yargılamada verilen ve 1/4 indirim uygulanmış olan cezadan daha ağır olamayacağını ifade eder. Ancak, dikkat edilmesi gereken husus CMK m.252'de açık bir aleyhe değiştirme yasağının bulunmadığı, ancak mahkemenin 251. maddeye göre yaptığı indirimi dikkate alarak karar vereceğinin belirtilmiş olmasıdır. Yargıtay uygulaması, aleyhe değiştirme yasağının burada da geçerli olacağı yönündedir. Örnek: Basit yargılama sonucu sanığa 12 ay hapis cezası verilmiş ve 1/4 indirimle 9 aya düşürülmüş olsun. Sanık itiraz ettiğinde, açılan duruşma sonunda mahkeme sanığa 15 ay hapis cezası takdir etse bile, aleyhe değiştirme yasağı gereği en fazla 9 ay hapis cezası verebilir. Bu ilke, sanığın, daha kötü bir sonuçla karşılaşma korkusu olmadan, anayasal bir hak olan 'itiraz hakkını' özgürce kullanabilmesini temin eden temel bir usuli güvencedir.