Tutukluluğun incelenmesi (gözden geçirilmesi) usulü, CMK m. 108'e göre soruşturma ve kovuşturma evrelerinde farklılık göstermektedir. Bu iki evre arasındaki temel farkları, incelemeyi yapacak merci, incelemenin sıklığı ve incelemenin şekli (re'sen/istem üzerine) açısından karşılaştırınız.
CMK m. 108'e göre tutukluluğun incelenmesi usulü, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde şu temel farkları içerir: 1. İncelemeyi Yapacak Merci: - Soruşturma Evresi: İnceleme, 'Sulh Ceza Hâkimi' tarafından yapılır. İstem, Cumhuriyet savcısı aracılığıyla hakimliğe iletilir. - Kovuşturma Evresi: İnceleme, davanın görüldüğü 'hâkim veya mahkeme' (Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi) tarafından yapılır. 2. İncelemenin Sıklığı ve Tetiklenmesi (Re'sen / İstem Üzerine): - Soruşturma Evresi: - Periyodik İnceleme: En geç 'otuzar günlük' süreler itibarıyla, 'Cumhuriyet savcısının istemi üzerine' zorunlu olarak yapılır. - Şüphelinin Talebi: Şüpheli, bu 30 günlük süreyi beklemeden 'her zaman' inceleme isteyebilir. - Kovuşturma Evresi: - Periyodik İnceleme: Mahkeme, 'her oturumda (duruşmada)' veya koşullar gerektirirse oturumlar arasında ya da en geç '30 günlük süre içinde' 're'sen (kendiliğinden)' karar verir. Burada savcı istemi zorunlu değildir, mahkemenin re'sen hareket etme yükümlülüğü vardır. - Sanığın Talebi: Sanık da soruşturmadaki gibi her zaman salıverilmesini isteyebilir (CMK m. 104). 3. İncelemenin Şekli (Dinlenilme): - Soruşturma Evresi: CMK m. 108/1'de açıkça 'şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle' karar verileceği belirtilmiştir. Bu, duruşmalı (sözlü) bir incelemenin esas olduğunu gösterir. - Kovuşturma Evresi: CMK m. 108/2'de böyle bir dinleme zorunluluğundan bahsedilmemiştir. Genellikle duruşmalar arasında yapılan incelemeler dosya üzerinden yapılır. Ancak mahkeme, her duruşmada zaten tarafları dinlediği için bu gereklilik dolaylı olarak yerine getirilmiş olur. Özetle temel farklar; soruşturmada merciin Sulh Ceza Hakimi olması ve periyodik incelemenin savcı istemine bağlı olması, kovuşturmada ise merciin davaya bakan mahkeme olması ve periyodik incelemenin re'sen yapılmasıdır.