4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, 13.08.2001 tarihinde yürürlüğe girmiş ve ilk aşamada 19 pilot ilde, 01.01.2011'den itibaren ise tüm yurtta uygulanmaya başlanmıştır. Bu kanunun, yürürlüğe girdiği tarihten önce inşa edilmiş binaların hukuki durumuna ve bu binaların deprem güvenliğinden kaynaklanan sorumluluğa bir etkisi var mıdır? Kanunların geriye yürümezliği ilkesi bu bağlamda nasıl bir rol oynar?

4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un, yürürlüğe girdiği tarihten önce inşa edilmiş binaların hukuki durumuna doğrudan bir etkisi yoktur. Hukukun temel ilkelerinden olan 'kanunların geriye yürümezliği' (non-retroactivity) ilkesi uyarınca, kanunlar kural olarak yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olaylara ve hukuki durumlara uygulanır. Bu nedenle, 4708 sayılı Kanun'da düzenlenen yapı denetim kuruluşlarının sorumluluğu, proje müelliflerinin, müteahhitlerin ve diğer ilgililerin bu kanundan doğan özel yükümlülükleri, kanunun yürürlüğe girmesinden önce ruhsat alınıp inşa edilmiş binalar için geçerli değildir. Bu binaların sorumluluk rejimi, inşa edildikleri tarihte yürürlükte olan imar mevzuatı, deprem yönetmelikleri ve Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine (eser sözleşmesi, haksız fiil vb.) göre belirlenir. Ancak bu durum, eski binaların denetimsiz kalacağı anlamına gelmez. 4708 sayılı Kanun ileriye dönük bir denetim mekanizması kurarken, eski binaların deprem güvenliği 7269 sayılı Kanun ve özellikle 6306 sayılı 'Kentsel Dönüşüm Kanunu' gibi diğer mevzuatlar çerçevesinde ele alınır. Bu kanunlar, eski yapıların 'riskli yapı' olup olmadığının tespit edilerek, riskli ise yıkılıp yeniden yapılmasını öngören mekanizmalar sunar. Dolayısıyla, 4708 sayılı Kanun yeni yapılacak binaların denetimini düzenlerken, eski binaların güvenliği sorunu başka kanunlarla çözülmeye çalışılmaktadır ve bu ayrımda kanunların geriye yürümezliği ilkesi temel bir rol oynar.