Ceza Muhakemesi Hukukunun temel ilkelerinden olan 'davasız yargılama olmaz' (CMK m. 225) ilkesi, iddianamenin içeriği ve mahkemenin yargılama yetkisi açısından ne anlama gelmektedir? Bir mahkeme, iddianamede anlatılmayan ancak duruşma sırasında ortaya çıkan yeni bir fiil için sanığa ceza verebilir mi?

CMK m. 225'te düzenlenen 'davasız yargılama olmaz' ilkesi, mahkemenin yargılama yetkisinin sınırlarını Cumhuriyet savcısı tarafından hazırlanan ve mahkemece kabul edilen iddianamenin çizdiğini ifade eder. Bu ilkeye göre mahkeme, ancak iddianamede 'unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve fail hakkında' hüküm kurabilir. Mahkeme, iddianamede anlatılan fiilin hukuki nitelendirmesinde serbesttir (örneğin hırsızlık olarak anlatılan fiili yağma olarak niteleyebilir ve ek savunma alarak ceza verebilir), ancak iddianamede hiç bahsedilmeyen, dava konusu yapılmamış yeni bir fiil için yargılama yapıp hüküm kuramaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun (örn: 2019/1-95 E. sayılı kararı) kararlarında da vurgulandığı gibi, duruşma sırasında sanığın işlemiş olabileceği yeni bir suç ortaya çıkarsa, mahkeme bu yeni fiil için kendiliğinden yargılama yapamaz. Bu durumda yapması gereken, bu yeni suç şüphesini bir ihbarla yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmektir. Aksi takdirde, açılmamış bir davadan hüküm kurulmuş olur ki bu, kanuna mutlak aykırılık teşkil eder.