Uluslararası sözleşmeler (AİHS ve Ek Protokolleri, Avrupa İkamet Sözleşmesi, Cenevre Sözleşmesi), bir yabancının sınır dışı edilmesine hangi gerekçelerle izin vermekte ve hangi usuli güvenceleri öngörmektedir? Özellikle ülkede uzun süredir ikamet eden yabancılar için getirilen ek korumalar nelerdir?

Uluslararası sözleşmeler, devletlerin egemenlik hakkı olan yabancıları sınır dışı etme yetkisini tanımakla birlikte, bu yetkinin kullanımını belirli maddi gerekçeler ve usuli güvencelerle sınırlandırmaktadır. **Maddi Gerekçeler:** Genel olarak kabul edilen sınır dışı etme gerekçeleri; **milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, kamu sağlığı ve genel ahlak** gibi kamusal menfaatlerin korunmasıdır. (Avrupa İkamet Sözleşmesi m.3/1, Cenevre Sözleşmesi m.32) **Usuli Güvenceler (AİHS 7 No'lu Protokol m.1):** Bir ülkede yasal olarak ikamet eden bir yabancı, kural olarak aşağıdaki haklara sahiptir: 1. Sınır dışı edilmesine karşı **gerekçeler öne sürebilme** hakkı. 2. Durumunu **yeniden inceletme** hakkı. 3. Bu amaçlarla yetkili bir merci önünde **kendini temsil ettirme** hakkı. AİHS 4 No'lu Protokol m.4 ise yabancıların **toplu olarak sınır dışı edilmesini** yasaklamaktadır. **Uzun Süredir İkamet Edenlere Ek Koruma (Avrupa İkamet Sözleşmesi):** Avrupa İkamet Sözleşmesi, ülkede kalış süresine bağlı olarak artan bir koruma öngörmektedir: * **İki Yıldan Fazla İkamet Edenler:** Bu kişiler, 'milli güvenlik açısından kesin zorunluluk' hali dışında, yukarıda sayılan usuli güvenceler (itiraz, temsil vb.) tanınmadan sınır dışı edilemez (m.3/2). * **On Yıldan Fazla İkamet Edenler:** Bu kişilerin sınır dışı edilmesi daha da zorlaştırılmıştır. Bu kişiler **sadece milli güvenlik** gerekçesiyle sınır dışı edilebilir. 'Kamu düzeni' ve 'genel ahlak' gerekçelerinin kullanılabilmesi için ise bu gerekçelerin **ciddi bir ağırlığının** olması şartı aranır (m.3/3). Bu düzenleme, kişinin ülkeyle kurduğu bağların güçlenmesine paralel olarak korumanın da artırılması ilkesine dayanır. (Kaynak: deport-kararina-itiraz-dava-sinir-disi)