CMK m. 115/1, mahkemenin 'dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağını' belirtir. Bu kuralın, 'taraf ve dava ehliyeti' (HMK m. 50-51) açısından bir davaya etkisini, davanın başlangıcında fark edilmeyen bir ehliyetsizliğin, hüküm anında giderilmiş olması durumu üzerinden açıklayınız.
Bu kural, 'taraf ve dava ehliyeti' gibi temel dava şartlarının, yargılamanın sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için ne kadar önemli olduğunu vurgular. Bu şartların yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesinin sonuçları şunlardır: 1. **Sürekli Denetim:** Mahkeme, davanın başında, ortasında veya sonunda, hatta temyiz aşamasında bile, tarafların ehliyet sahibi olup olmadığını kendiliğinden kontrol etmekle yükümlüdür. Tarafların bu yönde bir itirazı olmasa bile mahkeme bu denetimi yapar. 2. **Giderilebilir Noksanlık:** Eğer mahkeme, yargılamanın herhangi bir aşamasında bir ehliyetsizlik (örneğin, davacının kısıtlandığının anlaşılması) tespit ederse, davayı hemen reddetmez. HMK m. 115/2 uyarınca, bu 'giderilebilir bir noksanlık' olduğu için, ehliyetsizliği gidermek üzere (örneğin, vasiye davayı takip etmesi için süre vermek) ilgili tarafa kesin bir süre verir. 3. **Hüküm Anında Giderilme (Hükme Etkisi):** Mahkemenin, davanın başında fark etmediği bir ehliyetsizliğin, yargılama devam ederken veya tam hüküm verileceği sırada kendiliğinden giderilmiş olması (örneğin, dava açıldığında 17 yaşında olan davacının, karar gününe kadar 18 yaşını doldurarak ergin olması ve dava ehliyetini kazanması) durumunda, başlangıçtaki bu dava şartı noksanlığı artık bir sorun teşkil etmez. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, 'hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava usulden reddedilemez.' Yani, önemli olan, hükmün kurulduğu anda dava şartlarının mevcut olmasıdır. Bu yaklaşım, usul ekonomisi ilkesine uygun olup, yargılamanın gereksiz yere uzatılmasını ve davanın sırf başlangıçtaki bir eksiklik yüzünden reddedilmesini önler. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-50-taraf-ehliyeti.html)