Mirasbırakanın, TMK m. 565/son bendi kapsamında, 'saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla' yaptığı açık olan sağlararası kazandırmaları tenkise tabidir. Bir kazandırmanın bu amaçla yapıldığının ispatında mahkeme hangi kriterleri göz önünde bulundurmalıdır? Bu kastın varlığı nasıl tespit edilebilir?
Bir sağlararası kazandırmanın, saklı pay kurallarını etkisiz kılma (bertaraf etme) amacıyla yapılıp yapılmadığının tespiti, genellikle doğrudan delillerle değil, somut olayın özelliklerinden ve emarelerden yola çıkılarak yapılır. Bu, büyük ölçüde hakimin takdirine ve ispat faaliyetine bağlı bir konudur. Mahkemenin bu kastı tespit ederken göz önünde bulunduracağı kriterler şunlardır: 1. **Mirasbırakan ile Lehtar Arasındaki İlişki:** Kazandırmanın, mirasbırakanın yasal mirasçıları dışından, özel bir yakınlığı veya minnet borcu olmayan bir kişiye yapılması, şüpheyi artırabilir. 2. **Kazandırmanın Zamanlaması:** Kazandırmanın, mirasbırakanın ölümüne çok yakın bir tarihte, özellikle de sağlığının bozulduğu veya mirasçılarla arasının açıldığı bir dönemde yapılması, mal kaçırma kastına işaret edebilir. 3. **Kazandırmanın Niteliği ve Terekeye Oranı:** Mirasbırakanın, malvarlığının tamamını veya çok büyük bir kısmını tek bir kazandırmayla devretmesi, saklı paylı mirasçıları mirastan mahrum bırakma amacını gösterebilir. 4. **Mirasbırakanın Satışa İhtiyacının Olup Olmadığı:** Eğer işlem tapuda satış olarak gösterilmişse, mirasbırakanın o dönemde paraya ihtiyacı olup olmadığı, satış bedelinin rayice uygun olup olmadığı ve bu bedelin mirasbırakana fiilen ödenip ödenmediği araştırılır. Düşük bedel veya bedelin hiç ödenmemiş olması, işlemin aslında bağışlama olduğunu ve amacın mal kaçırma olduğunu gösteren güçlü emarelerdir. 5. **Mirasbırakan ile Saklı Paylı Mirasçılar Arasındaki İlişki:** Mirasbırakanın, tenkis davası açan mirasçısıyla arasının bozuk olması, onu cezalandırmak amacıyla bu kazandırmayı yapmış olabileceğine dair bir karine oluşturabilir. Mahkeme, bu ve benzeri tüm olguları bir arada değerlendirerek, mirasbırakanın asıl niyetinin (kastının) saklı pay kurallarını etkisiz kılmak olup olmadığına dair bir vicdani kanaate varır. (Yargıtay 1. HD, 07.10.2024 tarihli kararında da 'temliklerin saklı pay kurallarını bertaraf etmek kastıyla yapıldığının kanıtlanamadığı' gerekçesine dayanmıştır). (Kaynak: or.av.tr/sakli-pay-nedir/)