Anayasa Mahkemesi, 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu'nun 17. maddesinde yapılan ve savaş halinde sivillerin de askeri mahkemelerde yargılanmasına imkan tanıyan düzenlemeyi hangi anayasal gerekçeyle iptal etmiştir?

Anayasa Mahkemesi, 30/6/2022 tarihli ve 2018/137 E., 2022/86 K. sayılı kararıyla, 2941 sayılı Kanun'un 17. maddesindeki bu düzenlemeyi Anayasa'nın 9. ve 142. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Temel iptal gerekçesi, Anayasa'nın 142. maddesinin ikinci fıkrasının çok açık ve emredici hükmüdür. Bu fıkra, 2017 Anayasa değişikliği ile getirilmiş olup, 'Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz. Ancak savaş hâlinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemeler kurulabilir.' demektedir. Bu hüküm uyarınca: 1) Askeri mahkemeler ancak 'savaş halinde' kurulabilir, 'seferberlik hali' yeterli değildir. Dava konusu düzenleme ise seferberlik halini de kapsıyordu. 2) Savaş halinde kurulacak askeri mahkemeler dahi, yalnızca 'asker kişilerin' yargılanması için kurulabilir. 3) Bu mahkemeler, asker kişilerin işlediği her suça değil, sadece 'görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara' bakabilir. Dava konusu kanun hükmü ise, hem seferberlik halini kapsaması, hem de asker-sivil ayrımı yapmaksızın herkesin askeri mahkemelerde yargılanmasına olanak tanıması ve sayılan suçların askerlik göreviyle ilgili olup olmadığına dair bir ayrım yapmaması nedeniyle Anayasa'nın 142. maddesiyle açıkça çelişmektedir. Ayrıca, bölgede yetkili kılınan komutanın kovuşturma yapmasına imkan tanıması, yargı yetkisinin yalnızca bağımsız mahkemelerce kullanılabileceğini öngören Anayasa'nın 9. maddesine de aykırı bulunmuştur.