Devlete karşı açılan bir tazminat davasında, davacı, bir hakimin verdiği ihtiyati tedbir kararı nedeniyle manevi zarara uğradığını iddia etmiştir. Davayı gören mahkeme, davanın esastan reddine karar vermiştir. Bu durumda mahkemenin, davacı aleyhine HMK m.49 uyarınca disiplin para cezasına hükmetme zorunluluğu var mıdır? Bu cezanın takdirinde hangi unsurlar göz önünde bulundurulur?

Evet, mahkemenin disiplin para cezasına hükmetme zorunluluğu vardır. HMK m. 49/1, 'Dava esastan reddedilirse davacı, beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm edilir.' demektedir. 'Mahkûm edilir' ifadesi, hakime takdir yetkisi tanımayan, emredici bir hükümdür. Dolayısıyla, hakimin hukuki sorumluluğuna dayalı olarak Devlete karşı açılan bir tazminat davası esastan reddedildiğinde, mahkeme re'sen davacı aleyhine disiplin para cezasına hükmetmek zorundadır. Metindeki Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları da (örn: 2015/4-2907 E.) bu uygulamayı teyit etmektedir. Ceza miktarının takdirinde ise, Yargıtay kararında belirtildiği üzere, 'para cezasında yeniden değerleme oranında yapılması gereken artırım miktarı ile davaya konu olayın gelişim biçimi ve dosyaya yansıyan olgular' göz önünde tutulur (YHGK, E. 2015/4-2907 K. 2017/852). Bu, davanın açılmasındaki haksızlığın derecesi ve davacının tutumu gibi faktörlerin ceza miktarını belirleyeceği anlamına gelir.