7068 sayılı Kanun'da düzenlenen disiplin cezalarına karşı açılacak iptal davalarında, İdare Mahkemesi sadece işlemin hukuka uygunluğunu mu denetler, yoksa cezanın ağırlığı (orantılılığı) yönünden de bir denetim yapabilir mi?

İdare Mahkemesi, hem işlemin hukuka uygunluğunu hem de cezanın orantılılığını denetler. 1) Hukuka Uygunluk Denetimi: Mahkeme, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uygun olup olmadığını inceler. Örneğin, soruşturmayı yetkisiz bir amirin yapıp yapmadığı, personele savunma hakkı tanınıp tanınmadığı, fiilin kanunda tanımlanan disiplinsizliği oluşturup oluşturmadığı, zamanaşımı sürelerine uyulup uyulmadığı gibi hususlar bu kapsamdadır. 2) Orantılılık Denetimi: İdare Mahkemesi, idarenin takdir yetkisini kullanırken 'ölçülülük/orantılılık' ilkesine uygun davranıp davranmadığını da denetler. Bir fiil için kanunda birden fazla ceza seçeneği öngörülmüşse (örneğin aylıktan kesmede gün sayısı, durdurmada ay sayısı) veya bir alt ceza uygulanması mümkünken (TCK m. 12/5) doğrudan ağır ceza verilmişse, mahkeme fiilin ağırlığı ile verilen ceza arasında makul bir orantı olup olmadığını inceler. Eğer verilen cezayı fiile göre orantısız ve ağır bulursa, işlemi bu yönden de iptal edebilir. Bu, idarenin takdir yetkisinin keyfi kullanılmasını önleyen önemli bir yargısal denetim mekanizmasıdır.