Yargıtay HGK 2019/43 E. sayılı kararında, idarenin itiraz muayenesi komisyonu kararının 'kesin' olduğuna dair sözleşme hükmünün, yargı yolunu kapatmadığı, sadece alım sürecindeki idari işlemlerle ilgili bir kesinlik olduğu belirtilmiştir. Bu yorumu, Anayasa m. 125'teki 'İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.' ilkesi ve HMK m. 193'teki delil sözleşmesinin sınırları açısından analiz ediniz. Taraflar, bir delil sözleşmesiyle, anayasal bir hak olan 'yargı yoluna başvurma hakkından' feragat edebilirler mi?

Taraflar, bir delil sözleşmesiyle veya herhangi bir sözleşmeyle, anayasal bir hak olan 'yargı yoluna başvurma hakkından' feragat edemezler. Böyle bir feragat, kamu düzenine aykırı olduğu için kesin olarak hükümsüzdür. HGK'nın ilgili kararı da bu temel ilkeye dayanmaktadır. Analiz şu şekildedir: 1) Anayasa m. 125'in Emredici Niteliği: Anayasa'nın 125. maddesi, hukuk devletinin temel bir güvencesidir. İdarenin tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetimine tabi olması, idarenin keyfiliğini önleyen en önemli mekanizmadır. Bu, tarafların sözleşmeyle ortadan kaldırabileceği bir hak değil, kamu düzenine ilişkin anayasal bir emirdir. 2) Delil Sözleşmesinin Sınırları: HMK m. 193'teki delil sözleşmesi, sadece bir uyuşmazlığın 'nasıl ispat edileceğini' düzenleyebilir; uyuşmazlığın 'yargı önüne götürülmesini' engelleyemez. Tarafların, idarenin bir komisyonunun kararını 'kesin' olarak kabul etmeleri, HGK'nın da belirttiği gibi, ancak o kararın hukuka ve sözleşmeye uygun olarak oluşturulduğu varsayımı altında geçerlidir. Bu bir 'çürütülebilir karine' yaratır. 3) Yorum: HGK, sözleşmedeki 'kesin' ifadesini, anayasal ilkelere uygun bir şekilde 'dar yorumlamıştır'. Bu 'kesinlik'in, idari prosedürün kendi içindeki kesinliği ifade ettiği, yani o komisyon kararından sonra idare içinde başka bir itiraz merciinin olmadığı anlamına geldiği kabul edilmiştir. Ancak bu, kararın yargı denetimi dışında olduğu anlamına gelmez. Davacı, bu 'kesin' sayılan kararın, hukuka, kanuna veya sözleşmeye aykırı olduğunu iddia ederek, her zaman İdare veya Adli Yargı'da (sözleşmenin niteliğine göre) dava açabilir. Mahkeme, bu kararın hukuka uygunluğunu denetler. Delil sözleşmesi, yargı yolunu kapatan bir 'tahkim' sözleşmesi değildir.